Liên minh châu Âu (EU) vừa tổ chức Hội nghị thượng đỉnh về Bắc Cực nhằm thảo luận các biện pháp tăng cường sự hiện diện tại khu vực có tầm quan trọng chiến lược này, qua đó làm nổi bật sự cạnh tranh ngày càng tăng tại khu vực, nơi tình trạng nóng lên toàn cầu đang mở ra các tuyến hàng hải mới.

Thủ tướng Phần Lan Orpo (giữa) và người đồng cấp Đức Merz (phải) tại cuộc họp báo chung hôm 14-9. Ảnh: AFP

Tại hội nghị diễn ra ở thành phố Rovaniemi (miền Bắc Phần Lan) hôm 14-9, các nhà lãnh đạo còn tập trung thảo luận các thách thức về môi trường, cơ hội kinh tế và những lỗ hổng về quân sự, trong bối cảnh xuất hiện những nghi ngại về việc liệu Mỹ có tiếp tục đóng vai trò là lá chắn trước Nga hay không.

“Khu vực đã trở thành điểm nóng địa chính trị. Nga đang tăng cường năng lực quân sự tại đây và sử dụng sự hiện diện của nước này để thực hiện các hoạt động kết hợp mỗi ngày” - Thủ tướng Đức Friedrich Merz phát biểu tại cuộc họp báo chung với Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo. Theo ông Merz, Bắc Cực không chỉ “nóng” về vấn đề an ninh mà còn mang lại những cơ hội kinh tế to lớn, đặc biệt là đối với các nguồn nguyên liệu thô thiết yếu. Ông Merz cho rằng dù Đức không phải quốc gia Bắc Cực nhưng sự hiện diện của Berlin tại hội nghị cho thấy tầm quan trọng ngày càng lớn của khu vực đối với an ninh chung của châu Âu.

Theo Asia Times, sự thay đổi của môi trường an ninh là chủ đề trọng tâm xuyên suốt hội nghị. Kaja Kallas, người phụ trách chính sách đối ngoại của EU, cảnh báo rằng Nga đang mở cửa trở lại các căn cứ quân sự từ thời Liên Xô tại Bắc Cực và tiến hành các cuộc tập trận tên lửa tại đây, trong khi Trung Quốc ngày càng quan tâm hơn đến khu vực. Hồi tháng rồi, Trung Quốc đã cử tàu container thử nghiệm đi qua Tuyến đường Biển phía Bắc nhằm kiểm tra tính khả thi của tuyến đường này.

Theo Trung tâm mạng lưới chính sách châu Âu, hội nghị đóng vai trò như “cuộc tổng duyệt” cho đợt cải tổ chính sách về Bắc Cực của EU sẽ sớm được công bố trong thời gian tới. 

Sự quan tâm đến Bắc Cực của EU gia tăng đáng kể kể từ khi khối này thông qua chiến lược mới nhất cho khu vực hồi năm 2021. Tuy nhiên, những đe dọa của Tổng thống Donald Trump nhằm đưa Greenland, vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, vào tầm kiểm soát của Mỹ đã châm ngòi cuộc khủng hoảng ngoại giao giữa Washington và châu Âu, khiến EU quyết tâm tăng cường sự hiện diện tại khu vực.

Mới đây, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen trong chuyến thăm Greenland đã công bố gói hỗ trợ trị giá 200 triệu euro nhằm giúp Greenland ứng phó biến đổi khí hậu, tăng cường kết nối Internet cũng như cải thiện các nhà máy thủy điện, ngành thủy sản và giáo dục, đồng thời cam kết “hiện diện và tham gia sâu rộng hơn tại Greenland cũng như Bắc Cực”. 

Theo giới chuyên gia, do biến đổi khí hậu, khu vực Bắc Cực đang nóng lên nhanh gấp gần 4 lần so với mức trung bình toàn cầu, gây ra hậu quả nghiêm trọng đối với cả môi trường lẫn sinh kế của người dân địa phương. Các nhà khoa học dự báo khu vực trung tâm Bắc Băng Dương gần như không còn băng vào mùa hè trong giai đoạn 2040-2050. Theo Timo Koivurova, chuyên gia nghiên cứu tại Trung tâm Bắc Cực của Đại học Lapland (Phần Lan), khi băng biển tan dần, khu vực trở nên quan trọng hơn về mặt chiến lược do các tuyến hàng hải mới giúp rút ngắn đáng kể khoảng cách giữa các trung tâm thương mại lớn, từ đó mở ra những cơ hội mới về kinh tế và địa chính trị.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)