Tổng thống Hamid Karzai nhiều khả năng thắng cử lần nữa, nhưng sẽ không còn thực quyền. Ảnh: THX

Phương Tây đang xem xét khả năng tước bớt quyền hành của Tổng thống Afghanistan Hamid Karzai bằng cách buộc ông này lập ra chức vụ mới tương tự như thủ tướng, theo tờ Times (Anh) ngày 24-3. Ông Karzai vẫn ở Phủ Tổng thống nhưng sẽ không còn thực quyền trong vai trò người điều hành đất nước.

Được Mỹ hậu thuẫn lên nắm quyền sau cuộc tấn công lật đổ chế độ Taliban năm 2001, nhưng ông Karzai gần đây gây thất vọng cho các nước phương Tây vì bộ máy chính quyền tham nhũng và thiếu năng lực. Thậm chí em trai của ông là Ahmad Wali Karzai còn bị cáo buộc liên quan đến buôn bán heroin. Mặc dù xem Afghanistan là “mặt trận trung tâm trong cuộc chiến chống khủng bố” và đang tăng cường chi viện quân lực và tài lực cho chiến trường này, nhưng tân Tổng thống Barack Obama cũng gởi thông điệp rõ ràng tới ông Karzai rằng sẽ là sai lầm nếu xem sự hỗ trợ của Washington là điều hiển nhiên.

Tuy nhiên, Mỹ không thể “hất cẳng” ông Karzai vì nhiều khả năng ông này sẽ chiến thắng trong cuộc bầu cử vào tháng 8 tới. Không thể can thiệp vào kết quả bầu cử ở Afghanistan, do đó phương Tây tìm cách chuyển quyền hành của tổng thống sang vị trí khác. Rập khuôn theo kiểu mẫu của Mỹ, hiến pháp Afghanistan quy định quyền hành tập trung trong tay tổng thống. Để giảm quyền lực đó, phương Tây dự định thành lập hệ thống theo cơ chế thủ tướng, nhưng sẽ mang tên Chánh văn phòng. Lý do là vì hình thành chức danh thủ tướng đòi hỏi phải thay đổi hiến pháp, mà điều này rất khó khăn trong bối cảnh hiện nay ở Afghanistan. Trước hết là Quốc hội (Loya Jirga) phải mất nhiều tháng bàn luận vấn đề này mà chưa chắc đạt kết quả (ý tưởng có thủ tướng và chính phủ do Quốc hội bầu ra từng được tranh luận trong giai đoạn 2003-2004, nhưng đa số nghị sĩ phản đối). Thứ hai là các tổ chức Hồi giáo có thể tận dụng cơ hội để thúc đẩy việc xóa bỏ một vài điều khoản về dân chủ và quyền phụ nữ trong hiến pháp.

Để tránh những rắc rối đó, Mỹ muốn dựng lên một Chánh văn phòng với quyền hành tương tự thủ tướng mà không cần phải điều chỉnh hiến pháp. Tuy chưa nhân vật nào nổi lên cho chức vụ mới, nhưng theo tờ Guardian (Anh), Mỹ đánh giá cao Bộ trưởng Nội vụ Mohammed Hanif Atmar. Nhà cải cách Atmar được xem là có năng lực và là một trong số ít chính khách “miễn nhiễm” với tham nhũng. Bên cạnh đó còn có Bộ trưởng Nông nghiệp Mohammad Asif Rahimi, Bộ trưởng Quốc phòng Abdul Rahim Wardak và Bộ trưởng Kinh tế Mohammad Jalil Shams.

Ngoài việc tạo ra chức vụ mới, trong nỗ lực giảm quyền hành của ông Karzai, phương Tây còn đề nghị chuyển tiền viện trợ cho các tỉnh không thông qua chính quyền trung ương ở Kabul.

N.MINH
(Theo Times, Guardian)