08/05/2026 - 11:01

Tăng huyết áp - “Kẻ” gây tử vong thầm lặng 

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tăng huyết áp gây ra hơn 10,8 triệu ca tử vong mỗi năm và là yếu tố nguy cơ hàng đầu của những bệnh về tim mạch nguy hiểm, như: đột quỵ, suy tim, nhồi máu cơ tim và bệnh thận mãn... Hiện nay vẫn còn rất nhiều người tăng huyết áp chưa được phát hiện và chỉ khoảng 1/3 người điều trị đạt kiểm soát huyết áp theo mục tiêu.

Nhân viên Trạm Y tế xã Cờ Đỏ đo huyết áp cho người dân.

PGS.TS Trần Kim Sơn, Chủ tịch Liên Chi hội tăng huyết áp ĐBSCL, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Tim mạch học Việt Nam, cho biết: “Tăng huyết áp đang là vấn đề sức khỏe cộng đồng mang tính chất toàn cầu. Theo thống kê từ chương trình “Tháng Năm đo huyết áp”, tại Việt Nam tỷ lệ tăng huyết áp trong cộng đồng dao động từ 25-33% ở người trưởng thành, với xu hướng trẻ hóa và gia tăng không ngừng”.

Qua hơn 9 năm triển khai, chương trình đo huyết áp tại TP Cần Thơ và trong 2 năm gần đây được mở rộng tại khu vực ĐBSCL đã ghi nhận: tỷ lệ tăng huyết áp trong cộng đồng ở mức khoảng 24,4%, trong đó phần lớn là tăng huyết áp độ 1 (chiếm hơn 70%). Đây là giai đoạn cửa sổ vàng để can thiệp sớm và phòng ngừa biến chứng. Tuy nhiên, tỷ lệ nhận biết bệnh mới đạt 42,3%, cho thấy còn không ít người chưa được phát hiện và quản lý kịp thời. Ở chiều tích cực, trong số những người đã được chẩn đoán có đến 70,8% đang được điều trị và 65% đạt được huyết áp mục tiêu. Những con số này phản ánh hiệu quả của hệ thống y tế và cho thấy khi người bệnh tiếp cận điều trị đúng và tuân thủ tốt thì có thể kiểm soát tăng huyết áp. Từ đó cho thấy, tầm quan trọng của việc mở rộng tầm soát, nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành vi chủ động theo dõi huyết áp trong cộng đồng.

Chị Nguyễn Thị Kiều, phường Cái Khế, TP Cần Thơ, cho biết: “Cách nay hơn 1 tuần, tôi thấy chóng mặt, nhức đầu nên ra tiệm thuốc gần nhà mua thuốc uống. Nhân viên nhà thuốc tư vấn, đo huyết áp miễn phí và khuyên tôi nên đến cơ sở y tế khám. Tôi đi khám ở bệnh viện thì được đo huyết áp, xét nghiệm tổng quát, bác sĩ nói huyết áp tôi 14 (140/90mmHg-PV) cho thuốc uống 7 ngày và hẹn tái khám. Cả nhà tôi không có ai bị tăng huyết áp, nên tôi cũng rất bất ngờ và đi khám thêm ở bệnh viện khác, kết quả cũng tương tự”.  

Theo lãnh đạo Trạm Y tế phường Ninh Kiều, trạm tổ chức đo huyết áp cho người dân, đồng thời tư vấn cho người dân về chỉ số huyết áp, cách phòng bệnh. Nếu phát hiện trường hợp tăng huyết áp thì tư vấn điều trị, phòng ngừa biến chứng, dinh dưỡng đúng cách, vận động hợp lý... Đồng thời, trạm y tế cũng phối hợp các ban, ngành, đoàn thể tăng cường tuyên truyền về tăng huyết áp.

PGS.TS Trần Kim Sơn cho biết thêm: “Khi huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên, cần hỏi bác sĩ ngay. Năm nay, ngoài đo huyết áp, chương trình “Tháng Năm đo huyết áp” kết hợp sàng lọc rung nhĩ, tư vấn cách đo huyết áp tại nhà, chế độ ăn giảm muối và bổ sung kali”.

Quy trình đo huyết áp (Theo Quyết định số 5904/QĐ-BYT năm 2019 của Bộ Y tế):

1. Người được đo huyết áp cần nghỉ ngơi trong phòng yên tĩnh ít nhất 5-10 phút; không dùng chất kích thích (cà phê, hút thuốc, rượu bia…) trong vòng 2 giờ trước khi đo. Không nói chuyện trong khi đang đo.

2. Đo huyết áp có thể tiến hành ở các tư thế ngồi ghế tựa (tư thế tiêu chuẩn) hoặc nằm lưng đặt giường. Tư thế đứng thẳng (đo vào thời điểm 1 phút hoặc 3 phút sau khi đứng dậy từ vị trí ngồi) dùng để phát hiện hạ huyết áp tư thế, nhất là ở người cao tuổi, đái tháo đường hoặc có các bệnh lý dễ gây hạ huyết áp tư thế. Khi đo cần đảm bảo người được đo thả lỏng, tránh co cứng cơ: nếu ở tư thế ngồi, thì ghế cần có tựa, tay duỗi thẳng thoải mái trên bàn, nếp khuỷu ngang mức với tim, không bắt chéo chân.

3. Có thể đo thủ công sử dụng huyết áp kế thủy ngân hay huyết áp kế đồng hồ hoặc đo tự động sử dụng huyết áp kế điện tử. Các thiết bị đo cần được kiểm chuẩn định kỳ (6 tháng - 1 năm/lần) để đảm bảo độ chính xác.

4. Cần quấn băng đủ chặt và đảm bảo kích thước bao đo tương xứng với vùng chi thể được đo. Nếu đo huyết áp ở cánh tay thì bề dài bao đo (nằm trong băng quấn) tối thiểu bằng 80% chu vi cánh tay, bề rộng tối thiểu bằng 40% chu vi cánh tay và vị trí đặt bờ dưới của bao đo ở trên nếp lằn khuỷu 1,5-2cm. Vị trí băng quấn cần ngang với vị trí của tim người cần đo.

5. Xác định vị trí động mạch đập rõ nhất ở dưới và bên ngoài băng quấn để điều chỉnh vị trí băng quấn khi đo huyết áp tự động (ứng với đường đánh dấu động mạch trên băng quấn) hoặc để đặt ống nghe khi đo thủ công. Cần đảm bảo vị trí tương ứng với mốc 0 của huyết áp kế thủy ngân hoặc vị trí của đồng hồ kế ngang với vị trí của tim dù tư thế đo là ngồi, nằm hay đứng. Nếu đo thủ công, người đo sẽ bơm hơi cho đến khi không còn sờ thấy mạch đập, rồi bơm thêm 30mmHg sau đó xả hơi với tốc độ 2-5 mmHg/nhịp đập. Huyết áp tâm thu tương ứng với số đo lúc xuất hiện tiếng đập đầu tiên (pha I của Korotkoff) và huyết áp tâm trương tương ứng với số đo lúc mất hẳn tiếng đập (pha V của Korotkoff), khi nghe tiếng đập bằng ống nghe.

6. Nên đo huyết áp ít nhất 2 lần, mỗi lần cách nhau ít nhất 1-2 phút. Nếu số đo giữa 2 lần đo chênh nhau >10mmHg, cần đo lại thêm một vài lần, sau khi đã nghỉ thêm trên 5 phút. Giá trị huyết áp ghi nhận là trung bình của 2 lần đo cuối cùng. Với người có rối loạn nhịp tim như rung nhĩ, cần đo thêm một vài lần và đo thủ công sử dụng ống nghe để tăng độ chính xác. Nếu chưa bao giờ đo huyết áp, cần đo ở cả 2 cánh tay, tay nào có con số cao hơn sẽ dùng để theo dõi về sau. Ghi lại số đo theo đơn vị mmHg dưới dạng huyết áp tâm thu/huyết áp tâm trương (ví dụ 126/82 mmHg), không làm tròn số quá hàng đơn vị và thông báo kết quả cho người được đo.

Bài, ảnh: H.HOA

Chia sẻ bài viết