“Lệnh đình chiến” thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump kích hoạt làn sóng ngoại giao đổ xô tới Trung Quốc, khi các quốc gia đồng minh lo bị gạt ra ngoài quá trình tái thiết quan hệ Washington - Bắc Kinh.

Thủ tướng Canada Carney (phải) và người đồng cấp Trung Quốc Lý Cường. Ảnh: Reuters

Ông Lee Jae-myung đã mở đầu xu hướng này đầu tháng 1, khi trở thành tổng thống đầu tiên của Hàn Quốc đến thăm Trung Quốc kể từ năm 2019. Trong khi đó, Thủ tướng Mark Carney đến Trung Quốc hôm 14-1, đánh dấu chuyến thăm đầu tiên của một lãnh đạo Canada tới nước này trong gần một thập niên.

Tương tự, nhà lãnh đạo Keir Starmer cũng có kế hoạch đến thăm nền kinh tế lớn thứ hai thế giới vào cuối tháng này nhằm thúc đẩy thương mại và ngoại giao. Đó sẽ là chuyến công du đầu tiên của một Thủ tướng Anh tới Trung Quốc kể từ năm 2018. Tháng tới, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng dự kiến nối gót các lãnh đạo trên.

Các hoạt động ngoại giao này diễn ra chỉ vài tháng sau khi ông Trump đạt thỏa thuận “đình chiến” thuế quan với Trung Quốc, qua đó hạ nhiệt căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. “Tổng thống Trump đang kích hoạt một dạng FOMO (nỗi sợ bỏ lỡ) ngoại giao trên khắp phương Tây. Cách tiếp cận của ông khiến các nhà lãnh đạo nóng lòng tiếp xúc với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, để không bị gạt ra bên lề trước những toan tính Mỹ - Trung có thể tái định hình thương mại và chuỗi cung ứng mà không có tiếng nói của họ”, Neil Thomas, chuyên gia tại Viện Chính sách Asia Society (Mỹ), nhận định.

Minh chứng cho sự chuyển hướng chính sách tại Washington, chính quyền ông Trump hôm 14-1 tuyên bố cho phép tập đoàn Nvidia bán chip trí tuệ nhân tạo H200 cho Trung Quốc, với điều kiện Chính phủ Mỹ sẽ thu phí 25% doanh thu và lượng chip xuất khẩu không quá 50% lượng chip bán ra tại Mỹ. Nvidia ước tính thị trường Trung Quốc có thể mang lại 50 tỉ USD mỗi năm.

Các lãnh đạo nước ngoài đổ xô đến Trung Quốc còn vì lý do đất hiếm, loại khoáng sản mà nước này đang thống trị nguồn cung toàn cầu. Khi ông Trump và ông Tập đạt được thỏa thuận thương mại hồi tháng 10-2025, Bắc Kinh đồng ý tạm hoãn siết chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu một số khoáng sản quan trọng trong một năm. Trung Quốc hiện kiểm soát 47-87% hoạt động tinh luyện đồng, lithium, coban, graphite và đất hiếm, được sử dụng trong công nghiệp quốc phòng, sản phẩm bán dẫn, linh kiện năng lượng tái tạo, pin...

Ông Trump ca ngợi thỏa thuận trên là một chiến thắng cho thế giới, song lãnh đạo các nền kinh tế phương Tây vẫn muốn trực tiếp gặp gỡ giới chức Trung Quốc bởi họ biết rõ mức độ dễ tổn thương trước bất kỳ biện pháp hạn chế nào từ Bắc Kinh trong tương lai.

Hợp tác cùng có lợi

Những dấu hiệu của sự chuyển hướng tiếp tục được thể hiện qua quyết định của Liên minh châu Âu, khi xem xét áp giá sàn để thay thế mức thuế lên tới 35,3% đối với xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc kể từ năm 2024. Cơ chế này có thể chấm dứt cuộc tranh chấp mà trước đó Bắc Kinh trả đũa bằng cách nhắm vào các ngành công nghiệp châu Âu, bao gồm sữa, thịt heo và rượu mạnh.

Tương tự, Bắc Kinh đang hy vọng gây sức ép để Thủ tướng Carney nới lỏng mức thuế 100% mà Canada áp lên xe điện sản xuất tại Trung Quốc. Đổi lại, Trung Quốc sẽ đề xuất giảm bớt những hạn chế đối với các sản phẩm hạt cải dầu nhập khẩu từ Canada.

Thủ tướng Starmer cũng sẽ tìm cách đạt các thỏa thuận nhằm hỗ trợ nền kinh tế Anh vốn đang tăng trưởng ì ạch.

Kurt Tong, cựu quan chức ngoại giao cấp cao của Mỹ tại châu Á, chỉ ra rằng giai đoạn quan hệ Mỹ - Trung mà ông mô tả là “ít đối đầu hơn” đã tạo một khoảng không gian chính trị, cho phép các quốc gia khác theo đuổi lợi ích riêng của mình với Bắc Kinh. Theo ông, Trung Quốc là một nền kinh tế quan trọng mà ai cũng cần hợp tác làm ăn.

HẠNH NGUYÊN (Theo Bloomberg, Reuters)