Mỹ từng tính toán rằng, Iran sẽ không đóng cửa eo biển Hormuz vì điều đó làm gián đoạn chính hoạt động xuất khẩu dầu của mình. Tuy nhiên, Tehran vẫn đang vận chuyển dầu qua eo biển chiến lược này với khối lượng gần như không thay đổi so với trước chiến tranh, thu về nguồn tiền cần thiết để duy trì nền kinh tế.

Một công nhân Iran làm việc tại cơ sở dầu mỏ trên đảo Kharg. Ảnh: AFP

Lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải trung chuyển khoảng 20% lượng dầu của thế giới, đã giảm mạnh kể từ khi chiến sự Trung Đông bùng phát ngày 28-2. Ít nhất 16 tàu trong khu vực đã bị không kích, trong đó Iran nhận trách nhiệm gây ra một số vụ tấn công.

Bán 1 triệu thùng/ngày

Mặc dù xung đột đã làm tê liệt hoạt động xuất khẩu dầu thô và khí tự nhiên từ các quốc gia lân cận Vịnh Persic, dữ liệu và hình ảnh vệ tinh cho thấy dầu thô của Iran vẫn tiếp tục chảy qua eo biển Hormuz.

Các nhà phân tích năng lượng tại công ty nghiên cứu Kpler ước tính Iran có thể đã xuất khẩu 12 triệu thùng dầu trong 12 ngày kể từ khi xung đột nổ ra. Công ty TankerTrackers thậm chí đưa ra con số 13,7 triệu thùng, tức Iran đang vận chuyển ít nhất 1 triệu thùng/ngày. Năm ngoái, nước này xuất khẩu trung bình 1,69 triệu thùng/ngày.

Gần như toàn bộ dầu của Iran được xuất khẩu từ các cảng nước sâu trên đảo Kharg, nằm cách bờ biển nước này khoảng 30km. Tuần trước, Mỹ đã không kích dữ dội các mục tiêu quân sự trên đảo này, nhưng không nhắm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ.

Theo TankerTrackers, cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo Kharg vẫn hoạt động. Toàn bộ 55 bể chứa dầu thô trên đảo còn nguyên vẹn và 2 tàu chở dầu của Iran đã bốc xếp 2,7 triệu thùng dầu thô trong ngày 14-3. Trên thực tế, khả năng còn có nhiều tàu chở dầu Iran rời khỏi đảo này vì các tàu thường xuyên tắt thiết bị phát đáp nhằm né các lệnh trừng phạt của phương Tây.

Ngoài việc dầu thô vẫn đều đặn chảy qua eo biển Hormuz, một lượng lớn dầu của Iran cũng đã hiện diện trên các tàu chở dầu ở khắp các đại dương và tìm khách hàng từ trước khi xung đột bắt đầu. Hãng dữ liệu năng lượng Vortexa ước tính khoảng 170 triệu thùng dầu của Iran đang trên biển vào tháng 1 năm nay.

Iran cũng có thể đã tăng cường xuất khẩu khí tự nhiên. Hãng thông tấn bán chính thức Fars dẫn nguồn tin từ Bộ Điện lực Iraq cho biết lượng khí tự nhiên nhập khẩu từ Iran trong tuần trước đã tăng gấp 3 lần, lên 18 triệu m³ mỗi ngày.

Thúc đẩy giải pháp ngoại giao

Hôm 16-3, các chính trị gia châu Âu đã nhấn mạnh nỗ lực ngoại giao nhằm mở lại eo biển Hormuz. Ngoại trưởng Ý Antonio Tajani cho biết “ngoại giao cần phải chiếm ưu thế” và Rome không tham gia bất kỳ sứ mệnh hải quân nào có thể mở rộng tới khu vực này.

Cùng ngày, Qatar kêu gọi Iran ngay lập tức ngừng tấn công các quốc gia vùng Vịnh để có thể tìm kiếm giải pháp ngoại giao cho cuộc chiến hiện nay.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Qatar Majed al-Ansari cho rằng Iran phải chấm dứt các cuộc tấn công vô cớ nhằm vào các láng giềng vùng Vịnh vì các nước này không tham chiến. Doha cáo buộc Tehran tập kích các khu dân cư, cơ sở năng lượng và sân bay quốc tế Hamad ở thủ đô của Qatar.

Cả Mỹ và Iran đều phủ nhận việc nối lại kênh liên lạc

Theo các nguồn tin cấp cao từ Nhà Trắng hôm 16-3, các quan chức Iran đã liên hệ với Đặc phái viên Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff nhằm tìm cách mở lại kênh ngoại giao, nhưng Tổng thống Donald Trump tuyên bố không muốn đàm phán vào lúc này. Một phần lý do là vì chính quyền ông Trump không tin rằng tân Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei “thực sự nắm quyền”. Trong khi đó, Tehran đã bác bỏ thông tin họ liên hệ với Đặc phái viên Witkoff trong những ngày gần đây.

HẠNH NGUYÊN (Theo CNN, Al Jazeera)