Theo giới phân tích, Iran đang “đặt cược” rằng họ có thể chịu đựng lâu hơn, không phải bằng sức mạnh quân sự trực tiếp mà là kéo dài cuộc xung đột nhằm gây sức ép lên Mỹ và Israel. Chiến lược này rất rõ ràng: phóng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, cắt đứt các tuyến năng lượng quan trọng và gây chấn động thị trường toàn cầu, đủ để buộc Washington phải chùn bước trước.

Khói bốc lên sau khi các kho chứa dầu ở Iran trúng đòn không kích. Ảnh: Getty Images

Chiến lược nhiều lớp của Iran

Bất chấp cú sốc từ các cuộc tấn công của Mỹ - Israel và tổn thất nhiều nhân vật chủ chốt, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vẫn đang chỉ huy chiến trường, triển khai các kế hoạch dự phòng và quyết định chiến lược cũng như mục tiêu trong cuộc xung đột.

“Đối với Iran, đây là cuộc chiến sinh tồn và tổng lực. Họ tin rằng sự tồn tại của mình đang bị đe dọa”, Tiến sĩ Fawaz Gerges, chuyên gia về Trung Đông tại Trường Kinh tế Luân Đôn (Anh), nhận định.

Tâm lý “chiến tranh tổng lực” này đã dẫn đến việc Iran leo thang các cuộc tấn công trên khắp Vùng Vịnh, nhắm vào các trung tâm năng lượng. Iran đã phóng hơn 1.000 UAV và tên lửa kể từ khi chiến sự bùng phát ngày 28-2. Khoảng 60% cuộc tấn công trút xuống Bahrain, Qatar, Kuwait, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). 

Mục đích của Tehran là tối đa hóa sự gián đoạn kinh tế để tăng chi phí đối với các nước láng giềng, châu Âu và Mỹ, đồng thời thử thách ý chí chính trị của Washington.

Các nguồn tin nội bộ Iran cho biết bước leo thang này đã được dự đoán từ lâu trước khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh. Các nhà hoạch định Iran tin rằng đối đầu với 2 thế lực này là điều không thể tránh khỏi, do vậy đã chuẩn bị một chiến lược nhiều lớp.

Những lô hàng trước đây thường phải nằm ở cảng nhiều tuần nhưng nay được thông quan ngay lập tức, trong khi giấy tờ sẽ hoàn tất sau. Các quan chức Iran mô tả đây là sự chuẩn bị cho nền kinh tế thời chiến, nhằm đảm bảo chuỗi cung ứng tiếp tục vận hành dưới áp lực.

Ổn định nội bộ cũng rất quan trọng. Theo giới quan sát, đến nay vẫn chưa có dấu hiệu biểu tình, đào ngũ của giới tinh hoa hoặc rạn nứt trong bộ máy lãnh đạo. Thành phố Tehran hứng chịu mưa bom, nhưng cuộc sống vẫn tiếp diễn. Các cửa hàng và ngân hàng vẫn mở cửa, nguồn cung có sẵn và phần lớn cư dân chưa rời khỏi thủ đô.

Tuy nhiên, một ẩn số quan trọng trong cuộc chiến là IRGC có thể duy trì chiến dịch tên lửa của mình trong bao lâu - yếu tố được xem như “xương sống” trong chiến lược chống các đối thủ của Iran.

Mỹ cho biết một phần lớn kho vũ khí của Iran đã bị phá hủy, song các nguồn tin trong khu vực nói Tehran có thể vẫn còn giữ hơn một nửa kho tên lửa trước chiến sự. Nếu vậy, Iran đủ sức phóng tên lửa thêm vài tuần nữa, khoảng thời gian có thể rất quan trọng với Mỹ khi áp lực kinh tế đang gia tăng cả trong nước lẫn quốc tế. Bằng cách đẩy giá năng lượng tăng cao và khiến áp lực tài chính lan sang các nền kinh tế phương Tây, Iran hy vọng điều này sẽ buộc Mỹ phải rút lui, nhất là khi bất ổn chính trị dâng cao ở Washington trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Mỹ nói xung đột sẽ “kết thúc sớm”, Iran tuyên bố họ mới là bên quyết định thời điểm ngừng chiến

Trong cuộc họp báo hôm 9-3, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran sẽ “kết thúc sớm” và Mỹ - Israel đã đạt các mục tiêu. Ông Trump còn đe dọa sẽ tiến hành một cuộc tấn công với quy mô “không thể lường trước” nếu Tehran  tìm cách ngăn dòng chảy dầu qua Eo biển Hormuz, nơi khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt của thế giới đi qua. Phát biểu này đã xoa dịu mối lo nguồn cung dầu toàn cầu bị gián đoạn kéo dài. Giá dầu sáng 10-3 đã đảo chiều, giảm mạnh.

Tuy nhiên, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 10-3 lên tiếng bác bỏ tuyên bố của ông Trump, cho biết nước này sẽ tiếp tục chiến đấu “chừng nào còn cần thiết”. IRGC cùng ngày khẳng định chính lực lượng này, chứ không phải Washington, sẽ “quyết định thời điểm cuộc chiến kết thúc”. IRGC cũng tuyên bố sẽ không cho phép “một lít dầu nào” được xuất khẩu khỏi Trung Đông nếu Mỹ và Israel tiếp tục tấn công.

Điểm nóng mới trong cuộc chiến: hạ tầng nước

Các nước vùng Vịnh đang đối mặt mối đe dọa ngày càng tăng đối với cơ sở hạ tầng quốc gia quan trọng, sau khi 2 nhà máy khử mặn nước biển trúng các đòn không kích “ăn miếng trả miếng”. Bahrain hôm 8-3 cho biết UAV Iran đã làm hư hại một nhà máy lọc nước biển. Sự cố xảy ra một ngày sau khi Iran cáo buộc Mỹ tấn công nhà máy khử mặn trên đảo Qeshm ở miền Nam nước này. 

Trung Đông hiện chiếm hơn 40% công suất khử mặn toàn cầu, với khoảng 5.000 nhà máy đang vận hành. Đây là nguồn cung nước uống chủ yếu cho hàng triệu người trong khu vực vốn khan hiếm nước ngọt tự nhiên. 

Mặc dù cũng khử mặn nước biển, mức độ phụ thuộc của Iran vào công nghệ này thấp hơn nhiều so với các quốc gia bên kia Vịnh Persic, nơi mà nhiệt độ mùa hè có thể vượt 50°C và phụ thuộc rất nhiều vào các nhà máy lọc nước biển để lấy nước sinh hoạt. Tại Kuwait, khoảng 90% nước sinh hoạt đến từ các nhà máy khử mặn, ở Oman là khoảng 86%, Saudi Arabia khoảng 70% và UAE là 42%. Israel cũng phụ thuộc khoảng 80% nguồn nước uống vào công nghệ này.

HẠNH NGUYÊN (Theo Reuters, Financial Times)