Báo Guardian đánh giá cái chết của Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran (SNSC) Ali Larijani là đòn rất mạnh giáng vào nước này và đây có lẽ là tổn thất lớn hơn cả việc mất Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei hồi đầu cuộc chiến.

Ngày 17-3, SNSC xác nhận người đứng đầu cơ quan này, ông Ali Larijani, 67 tuổi, đã thiệt mạng trong một cuộc không kích vào thủ đô Tehran. Vụ tấn công, do Mỹ và Israel thực hiện, còn làm chết con trai ông cùng đội cận vệ. Israel cũng đã ám sát Gholamreza Soleimani, chỉ huy lực lượng bán quân sự tình nguyện Basij trực thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).

Nhân vật có ảnh hưởng lớn

Trong bất kỳ nỗ lực nào nhằm loại bỏ người đứng đầu chính quyền Iran, ông Larijani luôn là mục tiêu hàng đầu, chủ yếu do khả năng chi phối của ông ở nhiều cấp độ chính trị Iran và tầm ảnh hưởng cá nhân to lớn không chỉ trong nước mà còn với các quốc gia khác. “Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu hiện đang tập trung vào việc ngăn chặn các con đường của Tổng thống Mỹ Donald Trump hướng tới một thỏa thuận ngừng bắn và các cuộc đàm phán tiếp theo với Iran. Ông Larijani chính là người phù hợp để hoàn thành công việc đó”, Ellie Geranmayeh, chuyên gia về Iran tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, nhận định.

Các cuộc không kích của Israel và Mỹ đã khiến nhiều chỉ huy cũng như quan chức an ninh giàu kinh nghiệm của Iran thiệt mạng. Nhưng việc mất ông Larijani là một tổn thất ở mức độ hoàn toàn khác.

Ông Larijani (giữa) tham gia cuộc tuần hành tại thủ đô Tehran ngày 13-3. Ảnh: Reuters

Trong gần 5 thập kỷ, ông Larijani giữ nhiều vị trí then chốt trong IRGC, bộ máy an ninh, truyền thông nhà nước và Quốc hội. 

Ngoài kinh nghiệm dày dặn trên chính trường Iran suốt nhiều thế hệ và các mối quan hệ quốc tế, ông Larijani còn có thế mạnh là giành được sự tin tưởng của IRGC. Ông từng làm trưởng đoàn đàm phán hạt nhân và trở lại vị trí nổi bật với vai trò Thư ký SNSC sau cuộc chiến giữa Mỹ - Israel với Iran hồi tháng 6 năm ngoái.

Trong cấu trúc chính trị đa tầng của Iran, SNSC đóng vai trò cầu nối chủ chốt giữa IRGC và chính quyền dân sự. 

Một số chuyên gia cho rằng cái chết của ông Larijani có thể khiến các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột trở nên khó khăn hơn. Những người như Tổng thống Masoud Pezeshkian khó có thể tập hợp một liên minh trong giới tinh hoa để đàm phán kết thúc chiến tranh. Iran cần một nhân vật có tầm vóc như ông Larijani để gắn kết các phe phái khác nhau nhằm đạt một thỏa thuận tiềm năng.

Iran báo thù

Ngày 18-3, Iran tuyên bố sẽ có hành động trả đũa “quyết liệt” cho cái chết của ông Larijani, đồng thời bắn một loạt tên lửa đạn đạo vào lãnh thổ Israel.

Trong số các tên lửa do IRGC phóng có cả Khorramshahr-4 và Qadr mang nhiều đầu đạn, loại vũ khí được thiết kế nhằm gây thiệt hại tối đa và né tránh hệ thống phòng không nhiều tầng của Israel. Cuộc tập kích đã khiến 2 người thiệt mạng gần trung tâm thương mại Tel Aviv của Israel, trong khi các quốc gia vùng Vịnh bận rộn đánh chặn rocket và máy bay không người lái mà Iran trút xuống các mục tiêu, bao gồm cả các căn cứ của Mỹ.

Ngoài hành động quân sự, Tehran còn tìm cách gây tổn thất lớn cho kinh tế toàn cầu, khi đóng cửa gần như hoàn toàn eo biển Hormuz. Khi giá dầu vẫn dao động quanh mức 100 USD/thùng (tăng 40% so với thời điểm xung đột bùng phát), Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cảnh báo rằng những hệ lụy toàn cầu của cuộc chiến “chỉ mới bắt đầu và sẽ ảnh hưởng đến tất cả các bên”.

Trong nỗ lực mở lại eo biển chiến lược này, quân đội Mỹ đã sử dụng một số loại bom mạnh nhất trong kho vũ khí để phá hủy các bệ phóng tên lửa lân cận. Theo đó, Washington đã thả nhiều bom nặng 2.250kg (ước tính trị giá 288.000 USD/quả) xuống các căn cứ tên lửa của Tehran gần bờ biển, vốn được xem là mối đe dọa đối với hoạt động vận chuyển hàng hải quốc tế.

Tổng thống Donald Trump ngày 17-3 tuyên bố Mỹ đã đạt được thành công quân sự quyết định tại Iran. Ông cho biết hải quân, không quân, hệ thống phòng không và radar của Iran đã bị vô hiệu hóa, đồng thời cơ cấu lãnh đạo ở nhiều cấp độ cũng đã bị loại bỏ, khiến Iran không còn khả năng đe dọa Mỹ và các đồng minh trong khu vực. Từ đó, ông chủ Nhà Trắng kết luận rằng Mỹ không còn cần đến sự hỗ trợ của NATO, cũng như các đồng minh khác như Nhật Bản, Úc hay Hàn Quốc. Ông khẳng định Mỹ, với tư cách là cường quốc mạnh nhất thế giới, hoàn toàn có khả năng hành động độc lập để bảo vệ lợi ích quốc gia.

HẠNH NGUYÊN (Theo CNN, AFP)