HẠNH NGUYÊN (Theo Euro News)

Trong bối cảnh châu Âu vật lộn với cuộc khủng hoảng năng lượng gây ra bởi xung đột tại Ukraine, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron khẳng định hiện đại hóa lò phản ứng hạt nhân là điều cần thiết để đạt mục tiêu độc lập về năng lượng. Tuy nhiên, trong Liên minh châu Âu (EU) vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về việc sử dụng điện hạt nhân và điều này cộng với những lo ngại về an toàn đã khiến hạt nhân trở thành đề tài tranh cãi chưa có hồi kết.

Nhà máy điện hạt nhân Golfech ở Tây Nam nước Pháp. Ảnh: AFP

Hôm 13-3, các nghị sĩ Pháp đã bắt đầu thảo luận về dự luật tăng tốc xây dựng các lò phản ứng mới. Dự luật nhằm đơn giản hóa quy trình cấp phép và xây dựng các nhà máy điện hạt nhân mới trong nước. Dự luật cũng liên quan việc đảo ngược cam kết của cựu Tổng thống Francois Hollande về áp trần tỷ lệ phụ thuộc vào điện hạt nhân ở mức 50% trong tổng nguồn năng lượng tiêu thụ tại Pháp.

Tuy nhiên, nỗ lực hồi sinh điện hạt nhân đã gây ra xích mích với các quốc gia châu Âu khác, bao gồm Đức. Trong khi một số thành viên EU hoàn toàn ủng hộ các lò phản ứng hạt nhân, số khác lâu nay đã có những lo ngại về mức độ an toàn và dư luận phản đối khiến năng lượng phát thải khí carbon thấp này không còn quan trọng.

Bên phản đối

Sau sự cố tại các nhà máy điện hạt nhân Three Mile Island ở Mỹ năm 1979 và Chernobyl tại Ukraine năm 1986, quan điểm của người dân về năng lượng hạt nhân đã thay đổi đáng kể. Tại Đức, lo sợ về tính an toàn đã thúc đẩy sự ra đời phong trào môi trường và đảng Xanh. Năm 2002, chính phủ trung tả ở nước này đã thông qua luật ngăn chặn xây dựng nhà máy điện hạt nhân mới, trong khi các lò phản ứng đang hoạt động sẽ phải đóng cửa trong tương lai. Đến năm 2010, Thủ tướng Angela Merkel cho phép kéo dài tuổi thọ nhà máy điện hạt nhân của Đức nhằm tăng nguồn cung dạng năng lượng này.

Nhưng chỉ một năm sau, thảm họa tại nhà máy Fukushima Daiichi của Nhật Bản lại làm dấy lên lo ngại. Đức nhiều tháng chìm trong làn sóng biểu tình phản đối rầm rộ hạt nhân đã buộc chính phủ của bà Merkel thông báo sẽ đóng cửa toàn bộ nhà máy điện hạt nhân vào năm 2022. Sở dĩ Đức hiện vẫn còn 3 nhà máy hoạt động là bởi mối đe dọa mất an ninh năng lượng do chiến sự ở Ukraine. Cuối năm ngoái, Thủ tướng Đức Olaf Scholz cho biết 3 nhà máy này vẫn vận hành cho đến tháng 4-2023 để phòng tránh tình trạng thiếu hụt năng lượng.

Tại Ý, năng lượng hạt nhân cũng là chủ đề gây tranh cãi. Tất cả nhà máy điện hạt nhân ở nước này đều đóng cửa vào năm 1990 sau một cuộc trưng cầu dân ý. Kể từ đó, Chính phủ Ý cũng đã tìm cách đề xuất khôi phục điện hạt nhân, nổi bật nhất là kế hoạch năm 2008 về việc xây dựng 10 lò phản ứng mới. Nhưng một lần nữa, sự cố tại nhà máy Fukushima Daiichi đã làm thay đổi dư luận khi trong cuộc trưng cầu dân ý ngay sau đó ghi nhận 94% ý kiến tán thành lệnh cấm xây dựng lò phản ứng mới.

Năng lượng hạt nhân cũng gây tranh cãi ở Bỉ, Bồ Đào Nha và Đan Mạch, trong khi Áo phản đối mạnh mẽ.

Phe ủng hộ

Pháp lâu nay là nước sản xuất điện hạt nhân lớn nhất châu Âu. Kể từ thập niên 1980, điện hạt nhân đã trở thành nguồn cung cấp điện chính tại quốc gia hình lục lăng. Hồi tháng rồi, Pháp là một trong 11 quốc gia EU phát động liên minh điện hạt nhân tại lục địa già (gồm Pháp, Bulgaria, Croatia, Phần Lan, Cộng hòa Séc, Hungary, Hà Lan, Ba Lan, Romania, Slovakia và Slovenia). Nhóm này đã ký vào tuyên bố chung rằng “điện hạt nhân là một trong nhiều công cụ để đạt được các mục tiêu về khí hậu, để sản sinh điện phụ tải và đảm bảo an ninh nguồn cung”. Mục tiêu của liên minh là thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới và “đồng nhất các quy tắc an toàn”, trong khi xem xét phương thức hợp tác để có thể xây thêm các lò phản ứng.

Bất chấp tranh cãi lâu nay về điện hạt nhân, chính phủ mới ủng hộ hạt nhân tại Ý cũng đã cân nhắc ký vào tuyên bố trên. Dù cuối cùng Ý vẫn không đảo ngược lập trường, nhưng điều này cho thấy một số quốc gia có thể sẽ thay đổi quan điểm giữa lúc phải đối mặt với các cuộc khủng hoảng năng lượng và khí hậu.