Mỹ và Nga nhất trí nối lại đối thoại quân sự cấp cao, một dấu hiệu cho thấy Washington đang theo đuổi nỗ lực bình thường hóa quan hệ với Mát-xcơ-va, ngay cả khi một hiệp ước then chốt về vũ khí hạt nhân giữa hai cường quốc này vừa hết hiệu lực.

Phái đoàn đàm phán 3 bên tại Abu Dhabi. Ảnh: Xinhua

Mang lại sự ổn định và hòa bình toàn cầu

“Duy trì đối thoại giữa các lực lượng quân sự là một yếu tố quan trọng đối với sự ổn định và hòa bình toàn cầu, đồng thời tạo ra một cơ chế nhằm tăng tính minh bạch và giảm leo thang”, Bộ Tư lệnh châu Âu của Mỹ (EUCOM) nhấn mạnh ngày 5-2. Tướng Alexus G. Grynkewich, Chỉ huy EUCOM, cùng các đối tác Nga sẽ dẫn dắt đối thoại quân sự.

Thỏa thuận nối lại liên lạc đạt được sau cuộc gặp giữa các quan chức quân sự cấp cao Mỹ và Nga tại Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Đây được cho là kết quả trực tiếp của các cuộc hòa đàm nhằm chấm dứt xung đột ở Ukraine.

Kênh liên lạc quân sự cấp cao chính thức đã bị đình chỉ vào cuối năm 2021, khi căng thẳng giữa Washington và Mát-xcơ-va leo thang trước thềm chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga tại Ukraine.

Việc hồi sinh đường dây nóng quân sự đánh dấu nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng vốn leo thang sau khi chiến sự Ukraine bùng phát và tránh các vụ va chạm giữa lực lượng Nga và Mỹ. Động thái mới cũng đồng nghĩa sẽ có một khuôn khổ họp và lịch trình tương tác chính thức giữa hai lực lượng quân đội, tương tự như cơ chế mà Mỹ gần đây đã tái lập với Trung Quốc để đôi bên thảo luận về các vụ tiếp cận nguy hiểm giữa tàu hoặc máy bay của hai nước.

Ngày 5-2 cũng là thời điểm Hiệp ước cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START) chính thức hết hiệu lực. Trong phản ứng, Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi xây dựng một hiệp ước “mới, cải tiến và hiện đại hóa để nó có thể tồn tại trong thời gian dài”.

Ông Trump đã bác bỏ việc gia hạn New START thêm một năm theo đề xuất của Tổng thống Nga Vladimir Putin, với lý do văn kiện này được “đàm phán rất tệ”.

Cùng ngày, phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết “mọi thứ sẽ phụ thuộc vào diễn biến của tình hình” và Nga sẽ “duy trì cách tiếp cận có trách nhiệm đối với ổn định chiến lược trong lĩnh vực vũ khí hạt nhân, trước hết và trên hết dựa trên lợi ích quốc gia của mình”.

Ông Trump không nêu rõ những nước nào sẽ tham gia hiệp ước mới, nhưng Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt thông báo rằng các cuộc đàm phán với Nga sẽ tiếp diễn. Trước đó, nhà lãnh đạo Mỹ từng nói Trung Quốc cần phải tham gia bất kỳ thỏa thuận nào trong tương lai. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Trung Quốc hôm 5-2 tuyên bố sẽ không tham gia một hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân như thế.

New START, được Mỹ và Nga ký năm 2010, quy định mỗi bên không được triển khai quá 700 tên lửa đạn đạo liên lục địa, tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm và oanh tạc cơ mang vũ khí hạt nhân, trong khi số lượng đầu đạn hạt nhân trên các phương tiện này cũng không được vượt quá 1.550.

Nga, Ukraine đồng ý trao đổi tù binh

Cả hai diễn biến trên xuất hiện cùng lúc với những nỗ lực mới nhất nhằm chấm dứt xung đột Ukraine.

Trong ngày 4 và 5-2, các quan chức cấp cao của Mỹ, Nga và Ukraine đã tiến hành thảo luận tại Abu Dhabi. Tuy nhiên, vòng đàm phán ba bên lần thứ hai này chỉ kết thúc với thỏa thuận trao đổi 314 tù binh giữa Nga và Ukraine, trong khi gần như không đạt được tiến triển cụ thể về các vấn đề gai góc nhất. Các nhà đàm phán thừa nhận các bên vẫn còn rất xa một giải pháp chính trị.

Các quan chức Ukraine am hiểu tiến trình đàm phán cảnh báo rằng hai bên tham chiến vẫn còn bất đồng lớn về những tranh chấp chính, bao gồm vùng Donbass do Kiev kiểm soát một phần và các bảo đảm an ninh cho nước này thời hậu chiến.

Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cũng phát tín hiệu Mát-xcơ-va không có ý định từ bỏ các mục tiêu của nước này để chấm dứt cuộc chiến kéo dài gần 4 năm. Trước khi vòng đàm phán mới nhất diễn ra, ông Lavrov cho biết các bảo đảm an ninh mà Ukraine đang trao đổi với Mỹ sẽ không thể chấm dứt chiến tranh “nếu các vấn đề liên quan đến một thỏa thuận (cuối cùng) không được giải quyết”.

Theo các bảo đảm an ninh này, Mỹ dự kiến cung cấp cho Kiev các nguồn lực bao gồm tình báo, để giám sát lệnh ngừng bắn và Washington đóng vai trò là bên thứ ba phân xử các vi phạm.

Ông Steve Witkoff, Đặc phái viên của Tổng thống Trump và là trưởng đoàn đàm phán Mỹ, cho biết các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục, với kỳ vọng có thêm tiến triển trong những tuần tới.

Trong bài phát biểu tối 5-2, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết các cuộc gặp 3 bên sắp tới "dự kiến sẽ diễn ra tại Mỹ" và Kiev sẵn sàng tham gia theo bất kỳ hình thức nào để có thể tiến gần hơn tới hòa bình.

HẠNH NGUYÊN 
(Theo Washington Post, Financial Times