Ngành Y tế TP Cần Thơ phát triển mạnh chuyên ngành lọc máu, với sự tham gia của cả hai khối công lập và tư nhân, điều trị cho hàng ngàn bệnh nhân tại chỗ và các tỉnh lân cận. Hệ thống này đang cần chiến lược mở rộng mạng lưới, nâng cao năng lực toàn diện để quản lý và điều trị hiệu quả bệnh nhân suy thận trong vùng.

Hệ thống Y tế Cần Thơ phát triển mạnh chuyên ngành lọc máu, đáp ứng nhu cầu điều trị cho hàng ngàn bệnh nhân suy thận vùng ĐBSCL. 

Hơn 35 năm vì người bệnh thận

BS.CKII Nguyễn Hoàng Bảo Ngọc, Trưởng Khoa Nội thận - Tiết niệu và Lọc máu, Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ chia sẻ, lọc máu là cốt lõi để duy trì sự sống, cải thiện chất lượng sống cho người bệnh suy thận mạn giai đoạn cuối. Bác sĩ vẫn nhớ ca chạy thận nhân tạo đầu tiên tại Cần Thơ được thực hiện thành công vào ngày 22-4-1991 trong điều kiện thiếu thiết bị nghiêm trọng. Bước ngoặt diễn ra trong giai đoạn 2004-2014 và đến năm 2014, Khoa Nội thận - Tiết niệu và Lọc máu được thành lập trên cơ sở tiền thân là đơn vị Thận nhân tạo trực thuộc Khoa Nội tổng hợp. Từ ban đầu chỉ 10-20 máy, nay đã tăng lên 60 máy. Giai đoạn 2020-2021, khoa đứng thứ ba cả nước về quy mô và số lượng bệnh nhân lọc máu chu kỳ, phục vụ khoảng 320-350 bệnh nhân cố định.

Hiện nay, mạng lưới lọc máu tại Cần Thơ có 16 đơn vị bao gồm cả hệ thống công lập và tư nhân, điều trị cho khoảng 3.000 bệnh nhân suy thận mạn chu kỳ. Ở hệ thống công lập tuyến thành phố và Trung ương có Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ, Bệnh viện Quân y 121… Từ năm 2014, Cần Thơ tiên phong đưa kỹ thuật thận nhân tạo về các trung tâm y tế khu vực với quy mô từ 15-30 giường máy, giúp giảm tải tuyến trên và tiết kiệm chi phí cho người bệnh. Các bệnh viện tư nhân như Bệnh viện Hoàn Mỹ Cửu Long, Bệnh viện Đại học Nam Cần Thơ... cũng tham gia tích cực.

Trở ngại từ nhiều phía

Dù mạng lưới phát triển rộng nhưng các bác sĩ ghi nhận thực trạng phần lớn người bệnh chuyển tuyến đến đều đã ở giai đoạn muộn, bệnh cảnh rất nặng và nhiều biến chứng cấp tính. Do không được quản lý và giáo dục tiền lọc máu từ trước, đường vào mạch máu chưa được chuẩn bị, buộc bác sĩ phải đặt catheter và lọc máu cấp cứu ngay lập tức để bảo toàn tính mạng.

Theo bác sĩ Nguyễn Hoàng Bảo Ngọc, do tuyến cơ sở hiện thiếu cơ chế tầm soát chủ động chức năng thận ở giai đoạn sớm cho nhóm đối tượng nguy cơ cao; quy trình giáo dục tiền lọc máu chưa được triển khai đồng bộ khiến người bệnh bị động. Song song đó là ý thức kiểm tra sức khỏe định kỳ của người dân còn hạn chế. Nhiều người khi chớm bệnh có thói quen tự ý dùng thuốc nam, thuốc bắc không rõ nguồn gốc hoặc thực phẩm chức năng. Đến khi cơ thể nhiễm độc, suy kiệt hoàn toàn mới nhập viện thì bệnh đã ở giai đoạn cuối.

Sự phân bổ mạng lưới lọc máu vẫn chưa đồng đều giữa đô thị và ngoại thành, khiến người bệnh phải di chuyển đường xa 3 lần/tuần. Cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế đối với vật tư tiêu hao hiệu suất cao cũng là bài toán kinh tế lớn cho các cơ sở y tế. Tình trạng quá tải tại các bệnh viện tuyến cuối vẫn hiện hữu; cơ sở hạ tầng và máy móc chưa được đầu tư bổ sung kịp thời sau COVID-19; hệ thống xử lý nước RO - bộ phận được ví như “trái tim” của quy trình thận nhân tạo - ở nhiều nơi vẫn chưa được chú trọng nâng cấp đúng mức.

Giải pháp 

Bác sĩ Nguyễn Hoàng Bảo Ngọc nhấn mạnh, lọc máu chu kỳ chỉ thay thế một phần chức năng nội tiết và bài tiết chứ không thể phục hồi hoàn toàn chức năng thận. Do đó, phải “cá thể hóa điều trị” để cải thiện chất lượng sống và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh. Ngành Y tế Cần Thơ định hướng đến năm 2030 xây dựng một hệ sinh thái toàn diện trong điều trị bệnh thận mạn dựa trên 3 trụ cột chính. Đó là dịch chuyển kỹ thuật về gần dân, mở rộng mạng lưới, đưa các đơn vị lọc máu vệ tinh về cơ sở để người dân không phải di chuyển vất vả mà vẫn được hưởng chất lượng dịch vụ chuẩn hóa. Thứ hai là chuẩn hóa chất lượng chuyên môn, kiểm soát nghiêm ngặt chất lượng dịch lọc, nâng cấp hệ thống nước RO đạt chuẩn tinh khiết cao nhằm giảm thiểu các biến cố dài hạn cho bệnh nhân. Thứ ba là đổi mới tư duy, nâng cao y đức và thái độ phục vụ của đội ngũ y tế để mang lại điểm tựa tinh thần cho người bệnh.

Tại Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ, chiến lược này đã được cụ thể hóa bằng việc ban hành quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt bám sát hướng dẫn của Bộ Y tế, lập hội đồng giám sát kiểm tra chéo từ khâu vận hành nước RO đến chăm sóc đường vào mạch máu. 

TS.BS Nguyễn Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Lọc máu Việt Nam, Trưởng Khoa Thận nhân tạo Bệnh viện Chợ Rẫy cho biết, cả nước hiện có khoảng 50.000 bệnh nhân chạy thận chu kỳ. Ông đánh giá cao đề xuất đặt Cần Thơ làm trung tâm vùng của bác sĩ Bảo Ngọc, đặc biệt là hướng đi đưa kỹ thuật thận nhân tạo về y tế cơ sở. Tuy nhiên, chuyên gia cũng lưu ý việc đưa máy về tuyến dưới bắt buộc phải kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt quy trình xử lý nước và năng lực cấp cứu tai biến trong ca lọc.

BS.CKII Nguyễn Ngọc Việt Nga, Phó Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ, khẳng định phát triển năng lực hệ thống y tế theo hướng tiếp cận cộng đồng. Hiện nay, các trung tâm y tế khu vực đang được đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất và Sở Y tế luôn tạo điều kiện tối đa để tuyến dưới nhận chuyển giao kỹ thuật từ bệnh viện lớn; người bệnh ở bất kỳ đâu cũng được thụ hưởng dịch vụ y tế an toàn, chuẩn hóa. Ngành Y tế Cần Thơ luôn mong nhận được sự hỗ trợ đào tạo chuyên môn từ Hội Lọc máu Việt Nam và các bệnh viện tuyến Trung ương.

Bài, ảnh: THU SƯƠNG