Trong bối cảnh các tập đoàn công nghệ Trung Quốc bị Mỹ ngăn chặn tiếp cận nguồn cung ứng công nghệ tiên tiến vì lý do an ninh quốc gia, chính quyền Bắc Kinh ra sức thúc giục, khuyến khích các thành phần kinh tế quan trọng trong nước đầu tư phát triển năng lực công nghệ mới nhằm đưa Trung Quốc thành  “cường quốc công nghệ tự chủ”.

Bên trong nhà máy sản xuất chip của tập đoàn SMIC tại Trung Quốc. Ảnh: SMIC

Từ đối thủ cạnh tranh chiến lược

Hãng thông tấn AP (Mỹ) cho biết Chính phủ Trung Quốc đang thúc đẩy công ty thương mại điện tử lớn nhất thế giới của nước này là Alibaba tự sản xuất chip xử lý, lĩnh vực thương mại phức tạp và tốn kém mà tập đoàn này chưa từng nhúng tay. Cụ thể, đơn vị chuyên về vi mạch của Alibaba là T-Head vào tháng 10-2021 đã tiết lộ bộ vi xử lý thứ ba tự sản xuất có tên Yitian 710 sử dụng trong lĩnh vực điện toán đám mây. Alibaba không có kế hoạch bán Yitian 710 cho bên ngoài. Yitian 710 đòi hỏi độ chính xác mà không công ty nào của Trung Quốc có thể đạt được. Năm 1919, T-Head đã công bố sản xuất con chip đầu tiên có tên là Hanguang 800 dùng trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và bộ vi xử lý thứ hai  cho xe tự hành và các hoạt động khác.  Không chỉ Alibaba, một số “tân binh” phát triển chip lớn khác của Trung Quốc như Tencent và Xiaomi cũng cam kết đầu tư hàng tỉ USD theo kế hoạch để tham gia vào lĩnh vực máy tính, năng lượng sạch và công nghệ khác nhằm có thể góp phần xây dựng sự giàu có và ảnh hưởng toàn cầu của Trung Quốc. Tencent là “gã khổng lồ” về trò chơi và truyền thông xã hội, còn Xiaomi là thương hiệu điện thoại thông minh.

Vi mạch đóng vai trò ngày càng quan trọng trong nền công nghiệp hiện đại, từ sản xuất điện thoại thông minh, xe hơi đến thiết bị y tế, đồ gia dụng… Tình trạng thiếu vi mạch do đại dịch COVID-19 đang gây gián đoạn sản xuất toàn cầu và gia tăng lo ngại về nguồn cung. Vi mạch là một ưu tiên hàng đầu của Bắc Kinh để chấm dứt sự phụ thuộc vào công nghệ Mỹ, Nhật Bản và một số nước khác vốn được Trung Quốc coi là những đối thủ tiềm năng về kinh tế và chiến lược. Trong một bài phát biểu hồi tháng 3 năm ngoái, Chủ tịch Tập Cận Bình tuyên bố “tự lực là nền tảng của quốc gia” và kêu gọi biến Trung Quốc thành “cường quốc công nghệ” nhằm bảo vệ “an ninh kinh tế quốc gia”. “Chúng ta phải phấn đấu trở thành trung tâm khoa học chính và là nền tảng sáng tạo cao của thế giới”, ông Tập nhấn mạnh.

Chủ trương của Bắc Kinh đã gây thêm căng thẳng với Mỹ và châu Âu vốn coi Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh chiến lược và ca thán rằng nước này đánh cắp công nghệ. Tuy nhiên, cũng cần thấy rằng dưới thời cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump và hiện nay Tổng thống Joe Biden, công nghệ được nâng tầm trở thành trọng tâm trong chiến lược của Washington trong việc ứng phó với Bắc Kinh. Mỹ tiếp tục tìm cách kiềm chế Trung Quốc vươn tầm ảnh hưởng về công nghệ thông qua việc siết chặt các biện pháp hạn chế đối với các tập đoàn viễn thông và công nghệ Huawei và ZTE; tăng cường kiểm soát xuất khẩu phần mềm và linh kiện cho các công ty Trung Quốc. Mỹ tiếp tục đưa vào danh sách đen hàng loạt công ty công nghệ và tước giấy phép hoạt động của các nhà mạng quốc doanh Trung Quốc, đồng thời yêu cầu nhiều doanh nghiệp Mỹ rút vốn khỏi các liên doanh với cường quốc châu Á này.  Cùng với đó, Washington tung ra các khoản đầu tư hàng trăm tỉ USD và mức giảm thuế “khủng” nhằm “xốc lại” ngành công nghệ cao, đảm bảo tự chủ và duy trì lợi thế dẫn đầu. Mỹ cũng tích cực thiết lập liên minh gồm các quốc gia có công nghệ phát triển hàng đầu thế giới để xây dựng chuỗi cung ứng chip tiên tiến toàn cầu không có Trung Quốc.

Ðến nguy cơ phân tách Mỹ - Trung

Trung Quốc được cho sẽ tiếp tục tập trung chiến lược nâng cao năng lực độc lập, tự chủ kinh tế - công nghệ, hiện đại hóa nền tảng công nghiệp, từ đó củng cố vị thế của Trung Quốc trên thế giới và ứng phó hiệu quả hơn trước sự kiềm chế, cạnh tranh chiến lược của Mỹ và một số nước phương Tây.  Những gì đang diễn ra khiến một số nhà phân tích cho rằng xu thế phân tách Mỹ - Trung đang ngày một rõ nét khi hai bên giảm dần mức độ phụ thuộc lẫn nhau, thu hẹp hợp tác trên nhiều lĩnh vực và gia tăng các động thái cạnh tranh, cọ xát trên bình diện rộng.

Nhưng nếu thế giới bị chia rẽ thành các thị trường với tiêu chuẩn và sản phẩm không đồng nhất thì các linh kiện sản xuất tại Mỹ hoặc châu Âu sẽ không thể hoạt động trong máy tính, ô tô của Trung Quốc. Các nhà máy của Trung Quốc lắp ráp nhiều điện thoại thông minh và máy tính bảng của các hãng trên thế giới nhưng cần các thành phần từ Mỹ, châu Âu, Nhật Bản, Ðài Loan và Hàn Quốc. Chẳng hạn, bộ vi mạch xử lý Yitian 710 của Alibaba cũng dựa trên thiết kế từ hãng Arm của Anh, điều này phản ánh nhu cầu của Trung Quốc với công nghệ nước ngoài. Alibaba cũng tuyên bố vẫn hợp tác chặt chẽ với các đối tác nước ngoài như Intel, Arm, Nvidia… Trong khi đó, nhà sản xuất chip quốc doanh SMIC của Trung Quốc được cho đi sau cả một thập niên so với các nhà sản xuất lớn khác trên thế giới, bao gồm Tập đoàn sản xuất bán dẫn Ðài Loan TSMC, nơi sản xuất chip cho Apple và nhiều thương hiệu toàn cầu khác. Chip là sản phẩm nhập khẩu lớn nhất của Trung Quốc, khi đạt giá trị 300 tỉ USD trong năm 2021. Trung Quốc hiện chiếm tới 60% nhu cầu chip bán dẫn toàn cầu và hơn 90% chip bán dẫn được dùng ở nước này là nhập khẩu hoặc do các công ty nước ngoài chế tạo tại đây.

Vì vậy, theo AP, Bắc Kinh có thể đang theo đuổi một sự thất vọng tốn kém. Ngay cả với những khoản đầu tư chính thức khổng lồ, các doanh nhân và nhà phân tích cho rằng các nhà sản xuất chip và các công ty khác sẽ phải vật lộn để cạnh tranh nếu tách khỏi các nhà cung cấp toàn cầu về linh kiện và công nghệ tiên tiến - một mục tiêu mà không quốc gia nào theo đuổi. “Thật khó để tưởng tượng có một quốc gia nào đang xây dựng lại để có công nghệ tốt nhất”, nhà tư vấn Peter Hanbury của Hãng Bain & Co bình luận.

Nhưng một khi điều đó xảy ra sẽ tác động đến sự phát triển và lợi ích chung của thế giới.  Giới chức Trung Quốc phủ nhận nước này muốn tách khỏi các ngành công nghiệp thế giới. “Chúng ta sẽ không bao giờ quay ngược lại lịch sử bằng việc tìm cách tách rời”, ông Tập khẳng định trong phát biểu trực tuyến tại hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương ở Malaysia năm 2020. Vấn đề là các nỗ lực ngăn cản của Mỹ và phương Tây khiến ngành công nghiệp chip của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới tiếp tục bị thụt lùi xa hơn, theo nhà tư vấn Hanbury.l

Từ năm 2014, Trung Quốc cho biết nước này sẽ chi 150 tỉ USD đến năm 2030 để phát triển ngành công nghiệp chip, dù đây chỉ là một phần nhỏ so với những gì các nhà lãnh đạo toàn cầu đầu tư vào lĩnh vực quan trọng này. Trung Quốc cũng đã cố gắng “mua kinh nghiệm” bằng cách thuê các kỹ sư từ TSMC và các nhà sản xuất chip khác của Ðài Loan. Ngoài ra, Bắc Kinh khuyến khích các nhà sản xuất công nghệ sử dụng nguồn cung ứng trong nước dù đắt đỏ hơn. Tuy vậy, trong một báo cáo hồi năm ngoái, Hiệp hội công nghiệp bán dẫn Mỹ cho rằng Trung Quốc vẫn đang “tụt hậu đáng kể” về công cụ, vật liệu và công nghệ sản xuất chip. Nhà phân tích công nghệ bán dẫn Liu Chuntian thuộc Tập đoàn Zero Power Intelligence cũng thừa nhận: “Ðất nước chúng tôi vẫn phải đối mặt với một khoảng cách lớn trong công nghệ chip”. Trung Quốc chiếm khoảng 23% năng lực sản xuất chip toàn cầu và chỉ cung cấp 7,6% cho thế giới.

ÐỨC TRUNG (Theo AP, Reuters, TTXVN)