Cho đến nay trong cuộc chiến với Mỹ và Israel, Iran đã tìm cách tạo đòn bẩy thông qua eo biển Hormuz, nhưng hiện sự chú ý đang chuyển sang một điểm nghẽn quan trọng khác: eo biển Bab al-Mandeb.

Lực lượng Houthi diễu hành tại thành phố cảng Hodeida của Yemen. Ảnh: Reuters

Mặt trận mới ở Bab al-Mandeb

Quân đội Israel ngày 30-3 đã đánh chặn các máy bay không người lái được phóng từ Yemen, đánh dấu cuộc tấn công thứ hai của lực lượng Houthi nhằm vào nước này kể từ khi tham chiến. Bước leo thang này làm dấy lên lo ngại rằng nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn ở Yemen cũng có thể gây gián đoạn hoạt động hàng hải trên Biển Đỏ, đẩy giá dầu, vốn đã tăng 50% trong một tháng, lên cao hơn.

Sau khi khóa chặt eo biển Hormuz (dẫn ra Ấn Độ Dương), Iran đã liên tục dọa phong tỏa eo biển Bab al-Mandeb nối Biển Đỏ với vịnh Aden. “Đóng cửa Bab al-Mandeb là một lựa chọn khả thi và Mỹ - Israel sẽ phải gánh hậu quả”, Mohammed Mansour, Thứ trưởng Thông tin của Houthi, tuyên bố.

Iran đang thúc giục Houthi chuẩn bị cho một chiến dịch mới nhằm vào hoạt động vận tải ở Biển Đỏ, tùy thuộc vào việc Mỹ có tiếp tục leo thang trong xung đột với Tehran hay không, theo các quan chức châu Âu am hiểu vấn đề.

Houthi đang ở vị trí thuận lợi để kiểm soát eo biển Bab al-Mandab. “Vị trí địa lý độc đáo mà Houthi nắm giữ tạo điều kiện đặc biệt để họ hành động ở Biển Đỏ, nhất là tại khu vực eo biển Bab al-Mandeb”, Julian Pawlak, chuyên gia an ninh hàng hải tại Viện Nghiên cứu Quốc tế và An ninh Đức (SWP), nhận định.

Houthi sẽ không gặp nhiều thách thức trong việc bóp nghẹt tuyến đường biển chiến lược này, ít nhất là trong giai đoạn đầu. Do đây là eo biển rất hẹp, có đoạn rộng chưa đến 30km (hẹp hơn eo biển Hormuz), nên các hoạt động phong tỏa sẽ dễ dàng hơn. Tuy nhiên, việc duy trì đóng cửa tuyến hàng hải này sẽ khó khăn hơn nhiều, đòi hỏi khả năng ngăn chặn trên quy mô lớn và nỗ lực liên tục.

Houthi vẫn là mối đe dọa ở Biển Đỏ

Trong một thập kỷ qua, Houthi đã phải hứng chịu các đợt không kích từ Mỹ, Israel, Anh và liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu. Điều này làm suy yếu nhưng chưa thể xóa sổ Houthi, trong khi nguy cơ tấn công vẫn hiện hữu, khiến nhiều công ty vận tải phương Tây không dám tiến gần vùng biển Yemen.

Các lực lượng đối lập, được hậu thuẫn bởi Saudi Arabia và trước đây là Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), đã không thể đánh bật Houthi khỏi các thành trì của họ. Nhóm này vẫn kiểm soát phần lớn khu vực ven Biển Đỏ của Yemen, bao gồm các cảng quan trọng như Hodeidah.

Địa hình bờ biển gồ ghề giúp Houthi che giấu vũ khí. Các cuộc không kích của liên minh Mỹ - Israel đã tiêu diệt nhiều thủ lĩnh của nhóm và phá hủy các trang thiết bị quân sự trong năm ngoái. Tuy nhiên, Houthi đã tái tổ chức lực lượng và tái vũ trang một phần. Lực lượng này không chỉ phụ thuộc vào Iran về vũ khí, mà còn tận dụng các mạng lưới buôn lậu của các bộ lạc trong nội địa Yemen và các mối liên kết thương mại với những trung tâm xuất khẩu quốc phòng như Trung Quốc. Ngoài ra, Houthi cũng đã tăng cường nỗ lực lắp ráp và tự sản xuất vũ khí.

Bất kỳ chiến dịch nào của Houthi nhằm vào tàu thuyền ở phía Nam Biển Đỏ và gần eo biển Bab al-Mandeb đều sẽ tiếp tục làm đảo lộn thị trường năng lượng toàn cầu.

Kể từ khi chiến sự bùng phát, Saudi Arabia - nhà sản xuất dầu lớn nhất khu vực - đã chuyển hướng gần 5 triệu thùng dầu mỗi ngày (tương đương 50% sản lượng) qua bán đảo Arab đến các cảng bên bờ Biển Đỏ. Điều đó có nghĩa khủng hoảng tại eo biển Hormuz chỉ mới “kẹt” khoảng 10 triệu thùng/ngày thay vì toàn bộ 15 triệu thùng. Nếu Houthi “tất tay”, gần như không còn tàu chở dầu nào đến được châu Á (thị trường tiêu thụ dầu lớn nhất của Saudi Arabia) vốn đang khát năng lượng.

Từ tháng 11-2023 đến 6-2024, Houthi từng thực hiện hơn 190 cuộc tập kích các tàu hàng gần eo biển Bab al-Mandeb để bày tỏ sự ủng hộ với Hamas ở Dải Gaza, buộc các hãng tàu phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi với hải trình xa hơn 25%. Điều này đã gây ra sự gián đoạn lớn nhất đối với thương mại toàn cầu kể từ đại dịch COVID-19.

HẠNH NGUYÊN (Theo Bloomberg, France24)