Trung Quốc đang bắt đầu cuộc đua kiểm soát thị trường lithium toàn cầu. Một số công ty khai thác mỏ của nước này, gồm Chiết Giang Huayou Cobalt, tập đoàn tài nguyên Sinomine và tập đoàn Chengxin Lithium, hồi năm ngoái đã hoàn tất việc xây dựng hoặc nâng cấp các nhà máy chế biến “vàng trắng” trị giá hàng trăm triệu USD ở Zimbabwe.

Mỏ Bikita (Zimbabwe) có trữ lượng lithium lớn nhất thế giới. Ảnh: Newsday

Theo báo Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng (SCMP) của Hong Kong, Sinomine hồi tháng 11-2023 đã đưa vào vận hành các nhà máy chế biến tinh quặng spodumene và petalite ở tỉnh Masvingo, Đông Nam Zimbabwe. Trong khi nhà máy chế biến spodumene dự kiến sản xuất 20.000 tấn/tháng, nhà máy chế biến petalite có công suất 30.000 tấn/tháng. Cả spodumene và petalite đều là khoáng chất chứa lithium và là nguyên liệu thô để chiết xuất lithium. Sinomine đã chi 300 triệu USD để xây dựng các nhà máy này. Trước đó, Sinomine hồi tháng 6-2022 đã bỏ ra 180 triệu USD để mua lại mỏ Bikita có trữ lượng lithium lớn nhất thế giới với khoảng 11 triệu tấn.

Về phần mình, Prospect Lithium Zimbabwe, một đơn vị của Chiết Giang Huayou Cobalt, hồi năm ngoái cũng đã xây dựng nhà máy chế biến lithium trị giá 300 triệu USD tại mỏ lithium đá cứng Arcadia, cách thủ đô Harare chừng 80km về phía Đông Nam. Nhà máy này mỗi năm xử lý 4,5 triệu tấn lithium đá cứng, tương đương 400.000 tấn tinh quặng để xuất khẩu. Được biết, Chiết Giang Huayou Cobalt hồi năm 2021 đã mua lại mỏ Arcadia từ công ty Prospect Resources (Úc) với giá 422 triệu USD.

Ngoài ra, Chengxin Lithium, một công ty khai thác mỏ khác của Trung Quốc, hồi tháng 5-2023 đưa vào vận hành nhà máy chế biến lithium trị giá 130 triệu USD với công suất 300.000 tấn/năm tại mỏ Sabi Star (miền Đông Zimbabwe), nơi công ty này hồi năm 2021 đã chi 77 triệu USD để giành quyền khai thác.

SCMP cho biết, Zimbabwe là quốc gia có trữ lượng lithium lớn nhất thế giới, qua đó thu hút các công ty Trung Quốc đang tìm kiếm nguồn nguyên liệu thô sản xuất pin lithium-ion chuyên cung cấp năng lượng cho nhiều sản phẩm, từ xe điện đến tấm pin năng lượng Mặt trời.

Hiện Bắc Kinh đang kiểm soát ngành công nghiệp pin lithium-ion toàn cầu, đồng thời thống trị phần lớn hoạt động chế biến loại khoáng sản này. Để có được nguồn nguyên liệu thô cần thiết, Trung Quốc tăng cường thu mua lithium từ châu Phi và các nơi khác trong bối cảnh Mỹ lo ngại Trung Quốc nắm giữ các chuỗi cung ứng kim loại quan trọng. 

Sự lo ngại của Mỹ không phải là không có cơ sở. Ước tính cho thấy, trữ lượng xuất khẩu lithium của châu Phi, chủ yếu sang Trung Quốc, tăng mạnh trong khoảng thời gian từ tháng 8 đến tháng 11 năm ngoái. Theo dữ liệu của hãng tư vấn Benchmark Mineral Intelligence (Anh), xuất khẩu tinh quặng spodumene của Zimbabwe sang Trung Quốc năm 2023 tăng gấp 5 lần, lên mức 177.000 tấn, so với con số chỉ 38.000 tấn hồi năm 2022. Đáng chú ý, xuất khẩu spodumene tăng mạnh sau khi các công ty Trung Quốc vận hành các nhà máy chế biến lithium, từ con số 16.000 tấn trong tháng 6 lên mức 36.000 tấn trong tháng 8, trước khi đạt mức 84.000 tấn vào tháng 11. 

Adam Megginson, chuyên gia phân tích dữ liệu và giá cả tại Benchmark Mineral Intelligence nhận định, lượng spodumene Trung Quốc nhập khẩu từ Zimbabwe trong năm nay thậm chí còn nhiều hơn trong bối cảnh nhiều nhà máy lớn sắp đi vào hoạt động, khiến công suất khai thác lithium của Zimbabwe tăng gấp 3 lần so với năm 2023. Dù vậy, tác động của nước này đối với thị trường lithium toàn cầu là rất hạn chế. Benchmark Mineral Intelligence ước tính, tổng quy mô thị trường nguyên liệu thô lithium toàn cầu trong năm nay sẽ đạt gần 1,2 triệu tấn, nhưng Zimbabwe chỉ chiếm 6% trong số đó.

TRÍ VĂN