Đối với nhiều thế hệ, phụ nữ Trung Quốc sinh con ngoài giá thú đều bị xã hội và chính quyền xa lánh, kỳ thị. Nhưng nay khi Bắc Kinh muốn tăng tỷ lệ sinh, vấn đề đã trở nên thoáng hơn.

Mẹ đơn thân chơi đùa cùng hai con ở tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc. Ảnh: Global Times

Yue Li từng nghĩ rằng cô sẽ gặp nhiều trở ngại trong việc làm giấy tờ cho con trai lúc sinh đứa bé này hồi năm ngoái (sau khi chia tay bạn trai). Tuy nhiên, bà mẹ đơn thân sống tại thành phố Quảng Châu này đã bất ngờ vì dễ dàng tiếp cận được trợ cấp sinh nở cũng như đăng ký hộ khẩu cho con trai. Giới chức tỉnh Quảng Đông cũng không còn phạt hành chính đối với những mẹ đơn thân vi phạm luật “kế hoạch hóa gia đình”. “Nói thật, nới lỏng chính sách đã tiếp thêm cho tôi động lực để có con. Một năm trước điều này là không thể xảy ra. Phạt hành chính có thể tốn đến nhiều chục ngàn nhân dân tệ”- Yue bộc bạch trên tài khoản WeChat mang tên “Diverse Family Network” dành cho những gia đình phi truyền thống, có hơn 2.000 người theo dõi.

Zhan Yingying, người quản lý tài khoản trên, cho biết hơn 100 mẹ đơn thân từ nhiều thành phố phát triển của Trung Quốc đã chia sẻ rằng họ không bị chính quyền địa phương sách nhiễu về tiền phạt hoặc gặp khó trong việc đăng ký hộ khẩu cho con. Kể từ năm 2016, thủ đô Bắc Kinh cũng đã bắt đầu cho phép trẻ sinh ngoài giá thú đăng ký trong hộ khẩu, cũng như phụ nữ có thể làm xét nghiệm ADN để chứng minh quan hệ mẹ - con. Thái độ của xã hội đối với các mẹ đơn thân ở Trung Quốc cũng đang thay đổi. Theo cuộc khảo sát khoảng 2.800 người dân nước này công bố năm 2016, hơn 86% ý kiến cho rằng có thể chấp nhận phụ nữ độc thân có con.

Hiện không có số liệu chính thức về mẹ đơn thân tại Trung Quốc, nhưng báo The Paper của Thượng Hải ước tính có hơn một triệu trẻ sinh ngoài giá thú. Theo Luật Hôn nhân của Trung Quốc, trẻ ngoài giá thú đều được hưởng những quyền lợi như trẻ trong giá thú và không ai có thể gây hại hoặc phân biệt đối xử với các em. Nhưng trên thực tế, luật được thực thi rất yếu. Luật Hôn nhân bị cho là đã không nêu cụ thể giải pháp bảo vệ quyền lợi của trẻ sinh ngoài giá thú. Kết quả là nhiều tỉnh đã phân biệt đối xử với những trường hợp này, bao gồm không cho phép đăng ký hộ khẩu. Trung Quốc cũng không có quy định trừng phạt phụ nữ có con ngoài giá thú, song trong một thời gian dài gần như mọi khía cạnh trong cuộc đời đứa bé đó, kể cả khi còn trong bụng mẹ, gặp nhiều gian nan hơn do không có tên cha trên giấy tờ pháp lý.

He Yafu, nhà nhân khẩu học tại Quảng Đông, nhận định những động thái trao quyền sinh sản cho các cá nhân sẽ “có tác động rất ít” lên tỷ lệ sinh do sức ép về tài chính, giá nhà đất tăng cao và những nhu cầu về việc làm thường khiến phụ nữ độc thân hoặc đã kết hôn không muốn có con. Dù vậy, ông nhận thấy những bước đi trên “vẫn đáng kể vì nó có nghĩa phủi bỏ chính sách kế hoạch hóa gia đình tồn tại nhiều thập kỷ”.

Sự thay đổi về mặt xã hội nói trên diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc đang “khát” trẻ sơ sinh. Hồi năm ngoái, số lượng trẻ chào đời tại đây đã giảm xuống mức thấp nhất trong gần 60 năm, cho thấy chính sách hai con (chính sách một con bị hủy bỏ vào năm 2016) vẫn chưa đủ để đảo ngược tỷ lệ sinh đang giảm cũng như làm xấu đi viễn cảnh tăng trưởng của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

HẠNH NGUYÊN (Theo Bloomberg)