Là thầy giáo dạy Toán, có nhiều truyện ngắn đăng trên Báo Tuổi Trẻ, Văn Nghệ…, tác giả Phùng Hi có góc nhìn đa chiều về ngành giáo dục và là giọng văn lạ trong lĩnh vực văn chương. Cái nhìn hóm hỉnh cộng với giọng văn nửa tự tình, nửa trào lộng đã làm nên những điểm thú vị và đáng đọc cho tập truyện ngắn đầu tay “Y không là y” của anh.

Sách do NXB Trẻ xuất bản quí I-2014.

Ba phần tư trong 30 truyện ngắn của tập truyện viết về nghề giáo và nghề văn. Có những chuyện “cười ra nước mắt”, những chuyện thật mà như đùa bởi cuộc sống luôn phức tạp. Ngòi bút của tác giả khi trêu đùa, giễu cợt, khi thật thà chất phác, nhưng cũng có lúc triết lý thâm sâu... dẫn dắt người đọc khám phá tâm tư, đời sống của giới trí thức. Từ đó khéo léo đề cập đến những vấn đề bức xúc, những mặt trái.

Người đọc dễ lọt vào “mê cung” của những tình tiết và nhân vật bởi vốn sống và trải nghiệm thực tế thể hiện trong những câu chuyện rất phong phú. Chẳng hạn như truyện “Y không là y”, nhân vật chính, một người đàn ông có vợ, vì những lý lẽ của vợ đưa ra mà dần từ bỏ những thói quen: hút thuốc, uống rượu, đọc sách... Đến khi thất nghiệp, y chấp nhận ở nhà làm nội trợ và dần dần thay đổi từ tính cách đến ngoại hình đến mức chính y cũng không nhận ra mình. Không chấp nhận và thỏa hiệp với số phận như nhân vật “y”, thầy giáo Vĩ trong truyện “Muốn làm Giám đốc” và nhà văn Vị trong truyện “Thèm danh” lại kiên quyết theo đuổi đến cùng ước mơ. Khổ nỗi, họ không nhận ra khả năng của mình có hạn nên luôn sống trong cái vòng luẩn quẩn: ảo tưởng về tài năng, tìm mọi cách để được lên chức, được nổi tiếng và khi không đạt được ý nguyện thì bất mãn, hận đời. Tưởng rằng sau những thất bại, họ sẽ nhận ra được giá trị thật của cuộc sống. Nhưng không, họ tiếp tục lún sâu và cách giải quyết bế tắc của họ đã làm cuộc đời họ thêm bi kịch.

Trước những cám dỗ của danh lợi, tiền tài, người ta thường khuyên nhau nên tỉnh táo, nhưng nếu tỉnh táo quá mức thì sẽ ra sao? “Mất trắng bạc trúng số” là câu chuyện cho thấy với tiền tài, cái được và cái mất khó xác định. Một thầy giáo nghèo trúng số độc đắc được 225 triệu đồng. Sợ cái may sẽ đi kèm với cái họa, anh quyết định giấu mọi người gửi hết tiền vào ngân hàng. 15 năm sau, số tiền gửi ngân hàng đã được 666 triệu đồng nhưng tính đến sự mất giá của đồng tiền, so với giá vàng, anh thấy mình lỗ nặng. Tuy nhiên, vợ anh lại cho rằng nếu ngày xưa có tiền trúng số, chắc gì mấy đứa con chịu khó học hành để có nghề nghiệp ổn định như hiện nay, gia đình chưa chắc yên ấm đến bây giờ...

Gấp tập truyện lại, đôi khi người đọc cũng chưa tìm được câu trả lời xác đáng cho những vấn đề đặt ra, nhưng cảm nhận được tiếng cười ý nhị và triết lý sống mà tác giả gửi gắm. Giữa trang sách và cuộc sống có khoảng cách rất gần bởi người đọc có thể nhìn thấy trong xã hội những con người, những vấn đề tương tự trong truyện. Đằng sau lối viết hài hước, cười cợt ấy là tiếng thở dài trước những “tham, sân, si” của con người.

CÁT ĐẰNG