Chuyến thăm Ba Lan hôm 3-2 cho thấy Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn khôi phục quan hệ với Warsaw ở thời điểm Anh vừa chia tay Liên minh châu Âu (EU), trong khi sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc đang định hình lại các liên minh và làm xói mòn niềm tin trong khối.

Tổng thống Pháp Macron (trái) bắt tay người đồng cấp Ba Lan Duda tại Warsaw hôm 3-2. Ảnh: Reuters

Đây là chuyến thăm Warsaw đầu tiên của  nguyên thủ quốc gia Pháp trong vòng 6 năm. Nỗ lực hàn gắn mối quan hệ sứt mẻ với Ba Lan là trọng tâm trong kế hoạch của Tổng thống Macron nhằm giúp EU mạnh mẽ hơn sau khi Anh rời khỏi liên minh và vai trò đầu tàu của Đức trong việc thúc đẩy hội nhập EU cũng dần phai nhạt.

Gần 3 tháng sau khi gây tranh cãi vì phê phán Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) bị "chết não", Tổng thống Macron phát biểu trong cuộc họp báo chung với người đồng cấp Ba Lan Andrzej Duda rằng quốc phòng châu Âu không phải thay thế NATO, mà là sự bổ sung rất cần thiết. Lãnh đạo Pháp nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hội nhập quân sự sâu sắc hơn trong các nước EU - thông điệp nhiều khả năng nhắm tới Ba Lan và các nước thuộc Liên Xô cũ vốn lo ngại kể từ khi Nga sáp nhập bán đảo Crimea từ Ukraine vào năm 2014. Tổng thống Macron cũng trấn an rằng "Pháp không thân và cũng không chống Nga, mà thân châu Âu". Đáp lại, Tổng thống Duda bày tỏ hy vọng chuyến thăm của ông Macron sẽ đánh dấu bước đột phá trong quan hệ song phương, đồng thời thừa nhận vai trò cường quốc của Pháp tại châu Âu.

 Quan hệ Paris-Warsaw hục hặc hồi năm 2016 sau khi đảng Pháp luật và Công lý (PiS) cầm quyền tại quốc gia Trung Âu này hủy thỏa thuận mua trực thăng trị giá 3,4 tỉ USD của hãng sản xuất máy bay Airbus. Chưa hết, việc Ba Lan xác nhận sẽ trang bị 32 chiến đấu cơ F-15 của tập đoàn Mỹ Lockheed Martin không khác "gáo nước lạnh" giội vào tham vọng của ông Macron trong việc xây dựng sự hợp tác quốc phòng châu Âu từ những thiết bị do chính EU chế tạo.

 Sau đó Ba Lan còn xảy ra xung đột về một số vấn đề khác, bao gồm chính sách biến đổi khí hậu của EU và cải cách tư pháp gây tranh cãi ở nước này. Ông Macron - nhân vật ủng hộ hội nhập châu Âu mãnh liệt - trước đây không chỉ chê trách chính phủ theo đường lối dân tộc chủ nghĩa ở các nước như Ba Lan, mà còn cùng với các lãnh đạo EU chỉ trích những nỗ lực của PiS trong việc đặt tòa án và truyền thông dưới vòng kiểm soát chặt chẽ hơn của chính phủ nước này.

Nay tại Warsaw, chủ nhân Điện Élysée khẳng định muốn gạt bỏ "những hiểu lầm" trong quá khứ. Tổng thống Macron và người đồng cấp Ba Lan được cho đã có cuộc thảo luận thẳng thắn về kế hoạch cải cách hệ thống tư pháp của nước chủ nhà. Trong đó, ông Macron thúc giục Warsaw theo đuổi các cuộc đối thoại với Brussels để bảo vệ pháp quyền. Lời kêu gọi đưa ra trong bối cảnh Brussels ngày càng thất vọng đối với Warsaw và cũng từng cảnh báo cải cách tư pháp sẽ đe dọa nguyên tắc pháp quyền ở Ba Lan. Thậm chí, cuộc khủng hoảng hiến pháp nghiêm trọng tại Ba Lan được cho là vấn đề hóc búa nhất đối với ông Macron. Tuy Ba Lan và Pháp nhất trí về các lĩnh vực, bao gồm cần đánh thuế kỹ thuật số, công nghiệp bình ắc-quy xe hơi châu Âu và chống gian lận thuế, song hai bên vẫn còn tồn tại một số bất đồng lớn. Việc Warsaw lưỡng lự trong các chính sách về biến đổi khí hậu và di cư của EU có thể ảnh hưởng đến quan hệ với Paris.

HẠNH NGUYÊN (Theo Reuters, Bloomberg)