Ngày 6-10, Ủy ban châu Âu (EC) đã công bố các kế hoạch chuẩn bị cho Liên minh châu Âu (EU) mở rộng trong tương lai, giữa bối cảnh Ukraine, Moldova và các quốc gia ứng viên khác tiến gần hơn đến việc trở thành thành viên.

Nhiều thay đổi lớn

Trong tài liệu mang tên “Chuẩn bị cho một Liên minh rộng lớn hơn”, cơ quan hành pháp của EU đã đề xuất một loạt thay đổi, bao gồm quy trình hội nhập từng bước dành cho các quốc gia muốn gia nhập và các biện pháp mới “nhằm đảm bảo rằng những cam kết đưa ra trong quá trình đàm phán gia nhập tiếp tục được thực hiện nhất quán sau khi kết nạp”.

Ủy viên phụ trách Mở rộng EU Kos (phải) và Bộ trưởng Tài chính Ukraine Sergii Marchenko. Ảnh: EU

Trong đó, có một biện pháp sẽ trao cho khối những quyền lực mạnh hơn để hành động đối với các thành viên đi ngược lại các tiêu chuẩn dân chủ sau khi gia nhập. Trong những trường hợp vi phạm nghiêm trọng nhất, một quốc gia có thể bị đình chỉ quyền bỏ phiếu tại Hội đồng EU. Ngoài ra, EC cũng đề xuất thực hiện điều chỉnh đối với các quy tắc bỏ phiếu.

EC đang cố gắng đạt sự cân bằng giữa việc đơn giản hóa quy trình gia nhập, tạo động lực để các nước ứng viên tiếp tục theo đuổi tiến trình này, và trấn an các thành viên hiện tại về những rủi ro hoặc thiệt hại tiềm ẩn của việc mở rộng.

Trong 25 năm sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, EU đã nhanh chóng mở rộng từ 12 quốc gia thành viên lên 28, rồi giảm xuống còn 27 khi Anh rời khỏi khối vào năm 2016.

Nhưng kể từ đó, tiến trình này đình trệ khi một loạt quốc gia ứng viên mắc kẹt trong các cuộc đàm phán kéo dài và các nước thành viên dường như cũng không mấy mặn mà với kế hoạch tiếp tục mở rộng.

Trong những năm gần đây, giữa lúc xung đột Nga - Ukraine và xuất hiện những tín hiệu cho thấy Mỹ đang tìm cách gia tăng ảnh hưởng tại một số khu vực ở châu Âu, mối quan tâm về việc mở rộng EU lại nổi lên. Tuy nhiên, hiện thực hóa ý tưởng này vẫn là một thách thức, do các quy định nghiêm ngặt về quy trình gia nhập và nhiều bước quan trọng lại đòi hỏi sự đồng thuận tuyệt đối của các thành viên.

“Mệnh lệnh địa chính trị”

Yêu cầu về đồng thuận tuyệt đối trao cho mỗi quốc gia thành viên quyền phủ quyết trên thực tế. Điểm yếu này đã nhiều lần bị phơi bày khi Hungary dưới thời cựu Thủ tướng cánh hữu Viktor Orbán, người từng trì hoãn hoặc đe dọa ngăn chặn các quyết định về hỗ trợ Ukraine và các biện pháp trừng phạt Nga.

Do vậy, EC muốn chuyển sang sử dụng hình thức biểu quyết theo đa số đủ điều kiện trong các lĩnh vực như lệnh trừng phạt, gian lận thuế và một số biện pháp tài khóa liên quan đến chính sách năng lượng.

“Tương lai của châu Âu phụ thuộc vào những lựa chọn mà chúng ta đưa ra hôm nay. Việc mở rộng EU là yêu cầu cấp thiết về địa chính trị”, Chủ tịch EC Ursula von der Leyen nói.

Xung đột Ukraine đã biến việc mở rộng EU từ một quá trình chủ yếu mang tính kỹ thuật thành một phần ngày càng quan trọng trong chiến lược địa chính trị của khối, khi Brussels tìm cách kéo các quốc gia ở sườn Đông vào quỹ đạo của mình.

Ukraine và Moldova là trọng tâm của nỗ lực này, cùng với Albania và Montenegro. EC tuyên bố sẽ trình bày “các lộ trình mang tính định hướng” cho cả 4 quốc gia trong Gói Mở rộng năm 2026 nếu họ duy trì đà cải cách.

Xét về đàm phán gia nhập EU, Montenegro là nước tiến xa nhất trong bộ tứ này, tiếp theo là Albania. 

Trong khi đó, mặc dù chỉ mới đạt tư cách ứng viên đầy đủ vào năm 2024 nhưng Ukraine là nước có động lực cấp thiết nhất để đẩy nhanh tiến trình gia nhập trong bối cảnh chiến tranh với Nga.

Thổ Nhĩ Kỳ, Bosnia và Herzegovina, Gruzia, Bắc Macedonia và Serbia cũng đang tìm cách gia nhập EU. Như vậy, hiện tổng cộng 9 quốc gia có tư cách ứng viên chính thức.

Tất cả những đề xuất mới của EC sẽ được thảo luận tại hội nghị thượng đỉnh các lãnh đạo EU vào ngày 15 và 16-10 tới.

HẠNH NGUYÊN (Theo DW, TVP World)