Là liên minh lớn nhất của các quốc gia sản xuất dầu mỏ, Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) đang cần động lực rất lớn để vượt qua chia rẽ và duy trì đoàn kết nội bộ.

Một nhà máy lọc dầu ở Ras Tanura, Saudi Arabia. Ảnh: Offshore Technology

Từ tháng 6, eo biển Hormuz mở cửa trở lại sau khi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn. Với việc khôi phục lưu thông tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu, nhiều nước thành viên OPEC gấp rút tăng sản lượng khai thác để bù đắp doanh thu bị tổn thất thời gian qua.

Thực trạng này khơi lại những bất đồng âm ỉ về hạn ngạch sản xuất, vốn là nguyên nhân đằng sau quyết định hồi tháng 4 của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) chấm dứt 59 năm làm thành viên OPEC để giải phóng chiến lược xuất khẩu dầu khỏi các hạn ngạch áp đặt.

Là nước sản xuất dầu lớn thứ 2 của khối, Iraq được cho là quốc gia tiếp theo phải quyết định có tiếp tục ở lại OPEC nếu không đạt mục tiêu tăng sản lượng. Hãng tin Bloomberg cho biết Iraq chịu ảnh hưởng nặng nề do xung đột, với sản lượng dầu trong hai tháng 4 và 5 đã giảm 75% xuống chỉ còn hơn 1 triệu thùng/ngày. Khi lưu lượng giao thông qua eo biển Hormuz trở lại bình thường, Iraq muốn tăng sản lượng mỗi ngày lên mức kỷ lục từ 5 tới 7 triệu thùng.

Theo tình hình chung hiện giờ, có thể thấy OPEC đang đối mặt với lựa chọn khó khăn giữa giữ vững đoàn kết và đẩy giá dầu xuống thấp; hoặc tối ưu hóa lợi nhuận và chấp nhận rủi ro tan rã liên minh gần 70 năm tuổi.

Quyền quyết định hiện phụ thuộc vào Saudi Arabia, quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn và là lãnh đạo thực tế với vai trò “nhà sản xuất bù trừ” của OPEC. Không giống Iraq và nhiều nước khác dựa vào eo biển Hormuz, Saudi Arabia có thể duy trì hoạt động kinh doanh dầu mỏ thông qua đường ống dẫn tới cảng Yanbu và vận chuyển dầu qua Biển Đỏ. Trong thời điểm xung đột, sản lượng xuất khẩu của Riyadh giảm chưa đến 40%. Vì lẽ này, đối với Saudi Arabia, tăng mạnh khai thác dầu trước khi nhu cầu toàn cầu phục hồi có thể bào mòn lợi nhuận giữa thời điểm thương mại Trung Đông chưa ổn định sau nhiều tháng gián đoạn xuất khẩu.

Phương trình giá cả

Theo nhà kinh tế cấp cao Kieran Tompkins, Iraq nhiều lần đề ra mục tiêu nâng cao năng lực sản xuất nhưng không thành công. Kết quả này làm tăng cảm giác rằng sự gắn kết và kiềm chế trong OPEC đang dần tan vỡ. Đặc biệt, sau căng thẳng do phong tỏa eo biển Hormuz, sức ép hiện nay có thể buộc Saudi Arabia phải nhượng bộ.

Trước mắt, OPEC vẫn thận trọng đối với kế hoạch tăng nguồn cung trong khi duy trì đối thoại với các nước thành viên. Mới đây, OPEC và các đối tác (thường gọi là OPEC+) nhất trí điều chỉnh tăng sản lượng từng bước thêm 188.000 thùng/ngày kể từ tháng 8 tới.

Về sau, nếu OPEC mở van sản xuất tối đa, cũng không ai đảm bảo đó là kịch bản tốt nhất. Trước hết, nhu cầu nhiên liệu hóa thạch đã giảm mạnh trong thời chiến khi giá cả tăng vọt và nguồn cung nhiên liệu khan hiếm. Ngoài ra, với khoảng 90 triệu thùng dầu đang “mắc kẹt” tại Vịnh Persic sẽ sớm quay lại thị trường, ở thời điểm nhu cầu tiêu thụ chưa trở lại mức trước chiến tranh, các chiến lược gia của tập đoàn tư vấn đầu tư JPMorgan cảnh báo thị trường có thể rơi vào trạng thái cung vượt cầu tạm thời.

Theo dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu dầu toàn cầu có thể giảm khoảng 1,1 triệu thùng/ngày trong năm 2026, trong khi tình trạng cung vượt cầu được cho sẽ tiếp tục đến năm 2027. Tình hình có thể kéo dài khi châu Âu đẩy mạnh điện khí hóa còn Trung Quốc giảm đáng kể lượng dầu nhập khẩu. Lúc đó, lượng dầu khai thác dư thừa có thể không tìm được đầu ra.

Theo các chuyên gia, giá dầu có thể giảm xuống 60 USD/thùng vào năm tới và xuống 50 USD/thùng vào năm 2028.

MAI QUYÊN (Theo CNN, NYT)