Tổng thống Pháp Emmanuel Macron sẽ sớm thăm Syria như là tín hiệu cho thấy quốc gia Trung Đông này đang dần tái xuất trong tính toán chiến lược của phương Tây ở Trung Đông.

Tìm cách mở rộng quan hệ với Syria

Chuyến thăm sắp tới được kỳ vọng sẽ thắt chặt quan hệ song phương và thảo luận các vấn đề khu vực cũng như quốc tế cùng quan tâm. Trong một tuyên bố với hãng tin SANA, Phủ Tổng thống Syria cho biết: “Tháp tùng Tổng thống Macron sẽ là một phái đoàn gồm các nhà đầu tư và đại diện các công ty Pháp, phản ánh nỗ lực mở rộng hợp tác kinh tế song song với thúc đẩy hợp tác chính trị”.

Tổng thống Pháp Macron (phải) tiếp đón người đồng cấp Syria Sharaa tại Điện Élysée năm ngoái. Ảnh: AFP

Điều này đáng chú ý bởi nó cho thấy Syria ngày càng quan trọng trong khu vực. Syria đã tích cực tăng cường tiếp xúc với Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia, Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Lebanon. Nước này cũng mở rộng quan hệ với Mỹ và Nga. Damascus đang coi trọng việc phát triển quan hệ đối ngoại và cải thiện quan hệ với các nước.

Chuyến công du sắp tới của ông Macron sẽ là một trong những chuyến thăm cấp nguyên thủ đầu tiên đến Syria kể từ khi chính quyền Bashar al-Assad sụp đổ vào tháng 12-2024.

Trong năm qua, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đều đã đến thăm nước này. Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad al-Thani trở thành nguyên thủ quốc gia đầu tiên thăm Syria thời hậu Assad.

Trong khoảng một năm rưỡi kể từ khi chính quyền cũ sụp đổ, các nước phương Tây như Pháp và Anh cũng đã xích lại gần hơn với Syria. Phần lớn các lệnh trừng phạt nặng nề mà Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ áp đặt lên quốc gia này đã được dỡ bỏ sau chuyến thăm Paris của Tổng thống Syria Ahmed Hussein al-Sharaa vào tháng 5 năm ngoái.

Toan tính của phương Tây

Mỹ và các đối tác khác mong muốn Syria phát triển ổn định. Trong phần lớn giai đoạn hậu “Mùa xuân Arab”, Syria bị cô lập bởi các lệnh trừng phạt, chiến tranh và khủng hoảng nhân đạo. Nhưng hiện nay, Damascus đang dần tái xuất trong tính toán chiến lược của phương Tây như một mắt xích địa kinh tế và an ninh mới của khu vực.

Bối cảnh dẫn tới sự thay đổi này gắn chặt với biến động địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt là nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng và hàng hóa do căng thẳng quanh eo biển Hormuz. Các cường quốc phương Tây buộc phải tìm kiếm những hành lang logistics thay thế. Trong tầm nhìn đó, Syria - với vị trí tiếp giáp Địa Trung Hải, nằm giữa Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ và vùng Vịnh - nổi lên như một lựa chọn có giá trị chiến lược.

Damascus đang nỗ lực tận dụng thời cơ này để tái định vị vai trò quốc tế của mình. Việc Tổng thống Sharaa được mời tham dự Hội nghị thượng đỉnh Nhóm 7 nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới (G7) tại Pháp hồi tháng trước phản ánh xu hướng từng bước “hợp pháp hóa” chính quyền Syria trong giai đoạn mới. Đây là tín hiệu cho thấy phương Tây đang chuyển từ chính sách cô lập sang can dự có điều kiện.

Tuy nhiên, đằng sau lời mời dành cho Syria là một sự điều chỉnh chiến lược rộng lớn hơn của phương Tây đối với Trung Đông. Sau khi chính quyền Assad sụp đổ, khoảng trống quyền lực xuất hiện đã tạo cơ hội cho các cường quốc khác tái cấu trúc cán cân khu vực.

Đối với Mỹ và các nước G7, việc kéo Syria vào quỹ đạo hợp tác mới phục vụ đồng thời nhiều mục tiêu. Thứ nhất, phương Tây muốn ngăn Damascus tái lệ thuộc vào các trục ảnh hưởng đối kháng. Thứ hai, họ cần một cấu trúc ổn định khu vực dựa nhiều hơn vào các đối tác địa phương thay vì tiếp tục can thiệp quân sự trực tiếp. Thứ ba, việc “tái hội nhập” Syria có thể được sử dụng như một ví dụ về mô hình giải quyết xung đột do phương Tây dẫn dắt.

Ở chiều ngược lại, Syria cũng rất cần phương Tây. Cuộc nội chiến kéo dài 14 năm ở nước này đã khiến gần 500.000 người thiệt mạng và hàng triệu người rời bỏ nhà cửa. Cơ sở hạ tầng của Syria đã bị tàn phá nghiêm trọng và mặc dù nhiều quốc gia cùng doanh nghiệp cam kết đầu tư lớn, Damascus vẫn cần ít nhất 200 tỉ USD để tái thiết đất nước và đưa hàng triệu người thoát khỏi cảnh nghèo đói.

Tổng thống Syria Sharaa là một trong những khách mời tại hội nghị thượng đỉnh của NATO ở Thổ Nhĩ Kỳ trong tuần này và ông dự kiến sẽ có cuộc gặp quan trọng với Tổng thống Mỹ Donald Trump

HẠNH NGUYÊN (Theo Jpost, AP)