Kính viễn vọng không gian Swift của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) đang hạ thấp độ cao trên quỹ đạo sau nỗ lực giải cứu bất thành. Lực lượng Không gian Mỹ dự báo thiết bị này sẽ rơi trở lại Trái đất vào khoảng ngày 6-11.

Kính viễn vọng không gian Swift của NASA. Ảnh: Conceptual Image Lab

Theo nhà khoa học trưởng phụ trách sứ mệnh Swift của NASA Brad Cenko, phần lớn khối lượng 1,5 tấn của kính viễn vọng sẽ bốc cháy khi đi vào khí quyển. Tuy nhiên, một số mảnh làm bằng vonfram - vật liệu có mật độ cao hơn chì - cùng các bộ phận gương có thể còn nguyên vẹn. Những mảnh vỡ này nhiều khả năng rơi xuống đại dương, song khu vực có nguy cơ nằm trên phạm vi rộng, bao gồm châu Phi, Úc, Ấn Độ, Đông Nam Á và Trung, Nam Mỹ. Lực lượng Không gian Mỹ đang tiếp tục theo dõi quỹ đạo của thiết bị.

Được phóng ngày 20-11-2004, Swift có nhiệm vụ phát hiện những vụ nổ năng lượng lớn trong vũ trụ, đặc biệt là các vụ bùng phát tia gamma và siêu tân tinh. Trong hơn 22 năm hoạt động, kính viễn vọng này đã ghi nhận hơn 2.000 vụ bùng phát tia gamma và khoảng 1.400 vụ nổ sao, cùng nhiều sao chổi, tiểu hành tinh và hiện tượng lỗ đen xé toạc các ngôi sao.

Điểm nổi bật của Swift là khả năng xoay chuyển nhanh để hướng về những sự kiện thiên văn vừa xảy ra, qua đó phát tín hiệu cảnh báo cho các kính viễn vọng như Hubble và James Webb thực hiện quan sát chuyên sâu hơn. NASA coi thiết bị này như một hệ thống phản ứng nhanh, đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện và nghiên cứu các hiện tượng vũ trụ năng lượng cao.

Tuy nhiên, hoạt động mạnh của Mặt trời trong những năm gần đây khiến Swift hạ độ cao nhanh hơn dự kiến. Một năm trước, NASA đã thuê công ty Katalyst Space triển khai chiến dịch giải cứu khẩn cấp. Robot 3 cánh tay Link của công ty được phóng lên vào tháng 7, nhưng gặp sự cố và chỉ tiếp cận được Swift ở khoảng cách 12-15km trước khi rơi trở lại Trái đất vào tháng 9.

Sau khi chiến dịch giải cứu bị hủy bỏ, Swift vẫn tiếp tục quan sát và phát hiện thêm nhiều vụ bùng phát tia gamma. Tuy nhiên, đến cuối tháng 10, kính viễn vọng đã xuống quá thấp, không còn đủ ổn định để hoạt động, buộc NASA phải tắt các hệ thống trên thiết bị.

Nhà thiên văn học John Nousek, thuộc Đại học bang Pennsylvania và từng phụ trách đội ngũ điều khiển Swift, bày tỏ tiếc nuối trước việc sứ mệnh kết thúc, đồng thời hy vọng những thành tựu và kinh nghiệm từ chương trình sẽ được ứng dụng cho các thế hệ sứ mệnh không gian tiếp theo. Hiện các nhà khoa học đang tìm phương án thay thế vai trò cảnh báo sớm của Swift trong nghiên cứu những hiện tượng năng lượng cao của vũ trụ.

THÀNH HỮU