Tân Lộc là tên một phường của TP Cần Thơ, được công nhận xã đảo. Đó là cù lao rộng lớn nằm giữa sông Hậu, phía thượng nguồn.

Tân Lộc - cù lao xanh giữa dòng sông Hậu. Ảnh: DUY KHÔI

Xưa kia, một tài liệu của Pháp ghi địa danh này là “Cù Lao Cát”, dân gian vẫn quen gọi là Cồn Cát. Tên gọi này xuất phát từ khởi thủy hình thành cù lao, đất phù sa pha cát lâu ngày tích tụ mà thành. Loại đất này rất màu mỡ, nên không bao lâu, cư dân đến đây lập nghiệp, lên liếp làm vườn, xóm làng dần đông đúc. Ca dao có câu về vùng đất này:

“Tàu Nam Vang chạy ngang Cồn Cát

Xuồng câu tôm đậm sát mé nga

Thấy em có một mẹ già

Muốn vô hoạn dưỡng biết là đặng không?”

Rõ ràng, Cồn Cát giữ một địa thế quan trọng trong tuyến thủy trình của những chuyến tàu quốc tế từ Cần Thơ theo sông Hậu qua Thủ đô của Campuchia.

Một tài liệu khác cho rằng, Cồn Cát do chúa Nguyễn Ánh đặt, trên đường bôn tẩu và đặt chân đến vùng đất này. Một số thuộc cấp của ông ở lại Cồn Cát đã khai hoang, lập nghiệp và là bậc tiền hiền ở xứ sở này.

Do địa thế cù lao nằm ở vùng giáp ranh Cần Thơ, An Giang và Đồng Tháp nên có lúc còn được gọi tên là “Cù lao Tam Tỉnh”.

Những năm 1970-1990, cù lao Tân Lộc phát triển mạnh nghề làm mía đường. Bà con trồng mía, nấu đường, mùi thơm vang dậy khắp cù lao. Tên gọi Đảo Ngọt có từ đó. Năm 1984, trong một chuyến thực tế sáng tác tại tỉnh Hậu Giang, nhạc sĩ Phạm Tuyên đã cảm tác ca khúc “Thốt Nốt quê ta có hòn Đảo Ngọt”: “Ta yêu quê hương ta càng yêu Đảo Ngọt”.

Sau đó, cù lao nổi lên nghề nuôi cá da trơn, từ nuôi bè trên sông Hậu xung quanh cù lao, rồi đào ao nuôi cá. Nghề nuôi cá giúp nhiều nông dân Tân Lộc trở thành tỉ phú. Có người ví von gọi đây là “Cù lao Cá”.

Cù lao Tân Lộc bây giờ rất phát triển, bà con khấm khá nhờ nghề trồng vườn và nuôi cá. Tân Lộc nổi tiếng với những vườn trái cây như nhãn, mận, ổi, chôm chôm… và những ngôi nhà cổ trăm năm. Dịp Tết Đoan Ngọ mùng 5-5 âm lịch, cù lao mở hội trái cây, thu hút đông đảo nhân dân, du khách.

ĐĂNG HUỲNH