Nhạc kịch là môn nghệ thuật kén người xem bởi nội dung lẫn hình thức biểu diễn mang tính hàn lâm và giá vé đắt đỏ (một vé có thể từ hàng trăm đến hàng ngàn USD). Thế nhưng, nhạc kịch thế giới vẫn trụ vững và ngày càng phát triển nhờ nhiều hình thức đổi mới sáng tạo.

"KẾT DUYÊN" VỚI ĐIỆN ẢNH

Từ lâu những người dàn dựng nhạc kịch đã nhận ra thể loại này sẽ khó phát triển nếu cứ giữ quy tắc truyền thống, chỉ quanh đi quẩn lại những kịch bản kinh điển, với những nghệ sĩ quen thuộc. Và "kết duyên" với điện ảnh được xem là một trong những giải pháp sáng tạo. Những diễn viên nổi tiếng của màn ảnh rộng là "thỏi nam châm" hút người xem đến nhà hát, còn kịch bản của những phim ăn khách sẽ tạo sự mới mẻ cho nhạc kịch. Sự thay đổi này thật sự mang lại hiệu quả.

Lâu lắm rồi, người ta mới thấy cảnh hàng trăm người xếp hàng, đợi chờ suốt đêm để mua vé xem vở "Hamlet" với sự tham gia diễn xuất của ngôi sao Benedict Cumberbatch tại nhà hát Shakespeare’s Globe ở Luân Đôn (Anh). Ngay khi hay tin Benedict Cumberbatch vào vai hoàng tử Hamlet, nhiều người hâm mộ đổ xô đến nhà hát Shakespeare’s Globe. Teri Peterson (sống ở Wisconsin) phải vượt hơn 4.000 dặm để có tấm vé xem vở "Hamlet". Teri Peterson chia sẻ: "Tôi rất hâm mộ Benedict Cumberbatch. Cơ hội để xem anh ấy trong vở kịch của Shakespeare là hiếm hoi và tôi không thể bỏ lỡ điều đó". Hàng ngàn người hâm mộ cũng chung tâm trạng với Peterson, tạo nên quang cảnh tấp nập tại nhà hát Shakespeare’s Globe. Chỉ trong vòng vài phút, 100.000 vé được bán sạch, giúp "Hamlet" trở thành vở nhạc kịch được bán chạy nhất trong lịch sử nước Anh. Chưa dừng lại ở đó, mức vé ban đầu của vở "Hamlet" chỉ khoảng 65 bảng Anh, nhưng cơn "sốt" vé đã đẩy mức giá lên đến 1.500 bảng Anh. Thế nhưng, cảnh người hâm mộ đợi chờ nhiều đêm, thậm chí cấm trại quanh khu vực nhà hát để có cơ hội cầm được chiếc vé "Hamlet", vẫn không thay đổi.

Không chỉ ở Anh, cơn "sốt" Benedict Cumberbatch với "Hamlet" còn lan rộng ở các quốc gia khác. Naomi Roper- luật sư điều hành trang web người hâm mộ Cumberbatch ở Anh, cho biết: "Người hâm mộ đến từ Nhật Bản, Nga, Indonesia, New Zealand, Canada… cũng lập nhóm đi xem kịch. Thậm chí nhiều người chưa từng xem nhạc kịch, vẫn háo hức vì vở "Hamlet" có Benedict Cumberbatch".

Một cảnh trong “Empire”.

Nhận thấy sức hút từ các ngôi sao điện ảnh, giới dàn dựng nhạc kịch sẵn sàng chiêu mộ họ, ví dụ Helen Mirren trong "The Audience", Keira Knightley trong "Therese Raquin", Vanessa Hudgens với "Gigi", Bradley Cooper trong "The Elephant Man", Elisabeth Moss trong "Finding Neverland", Matthew Morrison với "Finding Neverland", Ken Watanabe với "The King and I"…Tất nhiên, các ngôi sao này phải đảm bảo được 3 yếu tố: danh tiếng, diễn xuất và chất giọng tốt.

Song song đó, giới dàn dựng nhạc kịch đang đua nhau chuyển thể những phim điện ảnh ăn khách thành kịch bản sân khấu, bao gồm: "The Lion King", "Honeymoon in Vegas", "Finding Neverland", "An American in Paris", "Doctor Zhivago", "Gigi", "Newsies", "Mary Poppins"… Không rập khuôn như kịch bản gốc, các câu chuyện sẽ được đan cài thêm vũ điệu và âm nhạc. Khá nhiều tác phẩm chuyển thể thành công, được người hâm mộ lẫn giới chuyên môn đánh giá cao như: "Legally Blonde", "Sister Act", "Priscilla Queen of the Desert", "Shrek", "The Wedding Singer", "Ghost"… Mặt khác, để tăng sức hút, kịch bản nhạc kịch được các nhà sản xuất thay đổi vài tình tiết, tạo thêm sự mới lạ. Điển hình là vở "Finding Neverland" (2015) được chuyển thể từ phim cùng tên sản xuất năm 2004. Nếu câu chuyện trong phim là quá trình khẳng định bản thân và theo đuổi đam mê của nhân vật J.M. Barrie, thì nhạc kịch lại là quá trình thử thách để J.M. Barrie đưa nhân vật Peter Pan- do ông sáng tạo trong một vở nhạc kịch ra công diễn tại nhà hát. Nhiều tác phẩm điện ảnh được thay đổi, trở thành nhạc kịch thành công trên sân khấu: "An American in Paris", "Gigi", "Doctor Zhivago"…

Có thể nói, sự thay đổi của nhạc kịch luôn có sự chắt lọc tinh tế, nhưng vẫn giữ "cái hồn" của loại hình nghệ thuật hàn lâm. Vì thế, nhạc kịch vẫn có sức hút riêng so với các "bom tấn" điện ảnh hoành tráng.

LÊN MÀN ẢNH ĐỂ GẦN KHÁN GIẢ

Chất hàn lâm là một trong những yếu tố khiến nhạc kịch kén chọn khán giả. Nắm bắt được tâm lý này, giới dàn dựng nhạc kịch chủ động tiếp cận khán giả bằng cách đưa nhạc kịch lên màn ảnh rộng. Đột phá nhất chính là "Les Misérables" được giới phê bình đánh giá là "phim nhạc kịch kiểu mới". Bởi toàn bộ diễn viên trong "Les Misérables" đều phải hát trực tiếp trong quá trình quay. Tom Hooper- đạo diễn của "Les Misérables", cho biết: "Chỉ khi hát thực, các diễn viên mới đưa người xem sống thực qua từng giai điệu, cảm xúc của từng nhân vật". Nếu nhạc kịch chú trọng vũ đạo, ca hát thì phim nhạc kịch gây ấn tượng về khả năng lột tả cảm xúc, tâm lý nhân vật của các diễn viên. Dù phim nhạc kịch không có vũ đạo nhưng âm nhạc vẫn đảm bảo chiều sâu nội tâm, diễn tả cảm xúc phong phú, không thua kém so với vở diễn trên sân khấu. Phim nhạc kịch là sự kết hợp hài hòa giữa nhạc kịch và phim điện ảnh, tạo nên tác phẩm tuyệt vời trên nhiều mặt: nội dung, diễn xuất, âm nhạc. "Les Misérables" đạt doanh thu trên 440 triệu USD (kinh phí sản xuất là 61 triệu USD); đoạt Quả cầu vàng 2013 ở hạng mục Phim hài/ca nhạc xuất sắc nhất, 8 đề cử Oscar…. Sự thành công của "Les Misérables" mở màn cho sự công phá của dòng phim đậm chất nhạc kịch như: "Into the woods", "Pitch perfect"…

Không chỉ ở màn ảnh rộng, nhạc kịch còn xuất hiện ở màn ảnh nhỏ. Khởi đầu là các phim ca nhạc mang hơi hướng sân khấu như: "Glee", "Smash", "Nashville"… "Empire" là thành công rực rỡ nhất của nhạc kịch trên màn ảnh nhỏ. "Empire" dựa trên vở nhạc kịch "The Lion in Winter" của James Goldman, kể về Empire- công ty chuyên đào tạo và lăng xê các ca sĩ và những cuộc cạnh tranh quyết liệt để giành quyền trong đế chế âm nhạc. "Empire" không chỉ nổi trội với thế mạnh âm nhạc mà còn tổng hòa một cách hoàn hảo câu chuyện kịch tính với diễn xuất xuất sắc của dàn diễn viên (Jennifer Hudson, Courtney Love, Raven Symone, Rita Ora, Naomi Campbell…). "Empire" hội tụ đủ yếu tố: hiện đại, giải trí, hàn lâm, giàu cảm xúc, nên thu hút khoảng 20 triệu lượt người xem đến tập cuối.

Thực tế, để tồn tại và phát triển, các loại hình nghệ thuật phải hỗ trợ nhau. Điều quan trọng là biết cách giữ gìn thế mạnh của từng thể loại và phát huy sức sáng tạo, để mỗi tác phẩm vừa phù hợp thị hiếu khán giả vừa mang nghệ thuật riêng. Nhạc kịch đang tồn tại theo phương thức đó với sự cách tân mạnh mẽ nhưng vẫn giữ nguyên giá trị.

ÁI LAM
(Tổng hợp từ guardian, nytimes, newyork, hollywoodreporter)