Trong buổi công diễn vở cải lương "Tiếng vạc sành" của Đoàn 1 - Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang tham gia Liên hoan sân khấu cải lương chuyên nghiệp toàn quốc 2012 vừa qua, nhiều người "dị ứng" với nhân vật Hậu (nghệ sĩ Điền Trung thủ vai) vô tư phì phèo thuốc lá. Không biết đạo diễn muốn thể hiện những rối bời trong lòng hay vì nghệ sĩ… nghiện thuốc lá mà luôn xuất hiện với điếu thuốc trên tay?

Cách đó chưa lâu, hai nghệ sĩ NSND Hoàng Dũng và NSƯT Thu Hà đã phải giải trình với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về những phân đoạn hút thuốc lá khói bay mù mịt trong vở kịch "Cát bụi". Vở diễn này được truyền hình trực tiếp trên sóng truyền hình quốc gia VTV1. Khi bị phản ứng, người trong cuộc cho rằng họ chỉ nhằm "làm tôn thêm tính cách nhân vật". Trước đó, người mẫu Thanh Hằng cũng từng bị dư luận "ném đá" khi diễn thời trang nhưng hút thuốc và nhả khói vào khán giả rất "điệu nghệ".

Nhân vật Hậu (trái) trong vở “Tiếng vạc sành” liên tục “phê thuốc”. Ảnh: phunuonline.com.vn

Công bằng mà nói, điện ảnh thế giới và Việt Nam trước đây thường có những cảnh hút thuốc. Tuy nhiên, lúc đó những tác hại của hút thuốc lá chưa được nói đến nhiều. Những năm gần đây, thế giới nói chung, nước ta nói riêng đã phát động việc phòng chống tác hại của thuốc lá, cấm hút thuốc nơi công cộng thì việc lạm dụng "đạo cụ" này trên phim ảnh và các phương tiện truyền thông vừa phản cảm vừa đi ngược lại với chủ trương của Nhà nước.

Từ năm 2002, Bộ Văn hóa - Thông tin đã ban hành Chỉ thị 14, trong đó yêu cầu hạn chế tối đa việc sử dụng hình ảnh diễn viên hút thuốc trong tác phẩm điện ảnh, sân khấu. Mới đây, tại điểm C, khoản 3, điều 10, Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá cũng quy định: "Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có trách nhiệm tổ chức đưa thông tin, tuyên truyền về phòng, chống tác hại của thuốc lá và các biện pháp hạn chế sử dụng thuốc lá vào trong các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch và đời sống gia đình; quy định việc hạn chế sử dụng hình ảnh diễn viên sử dụng thuốc lá trong tác phẩm điện ảnh, sân khấu, truyền hình". Nhưng câu hỏi đặt ra là: Hạn chế đến mức nào? Được sử dụng hình ảnh diễn viên sử dụng thuốc lá trong tác phẩm nghệ thuật đến đâu? Đã là luật lại không nêu rõ cấm hay cho phép nên tạo ra kẽ hở.

Người xem gần như bị "ngộp thở" với những tình huống nhân vật "phê thuốc": buồn cũng hút thuốc, vui cũng hút thuốc, côn đồ hút thuốc, trí thức hút thuốc… Có nhân vật ngồi nói chuyện với trẻ con hay giữa nơi công cộng cũng vô tư đưa thuốc lên miệng phì phèo! Những hành động đó gây tác động rất xấu đến khán giả, nhất là giới trẻ, tạo cho giới trẻ suy nghĩ: muốn có phong cách, dấu ấn riêng thì phải biết "nhả khói" sành điệu!

Những đạo diễn, biên kịch có quá máy móc không khi quan niệm phải có hình ảnh khói thuốc mới thể hiện đúng tâm trạng lo âu, suy nghĩ của diễn viên. Chính điều này đã đưa vào trong phim những cảnh quay không cần thiết, có tác dụng xấu. Muốn diễn tả tâm trạng của diễn viên có nhiều thủ pháp nghệ thuật, đâu phải chỉ có thuốc lá!

Hút thuốc lá là quyền của mỗi người bởi pháp luật không cấm. Nhưng nghệ thuật bao hàm thuộc tính thẩm mỹ và giáo dục. Làng giải trí Việt cứ "ám khói thuốc" như thế này, nguy thay!

ĐĂNG HUỲNH