Sau 4 ngày, chương trình "Sắc xuân miệt vườn" do Bảo tàng TP Cần Thơ tổ chức đã thu hút hàng ngàn lượt khách đến tham quan, trải nghiệm. 9 năm qua, "Sắc xuân miệt vườn" không chỉ trở thành điểm vui chơi, giải trí của người dân thành phố những ngày giáp Tết, mà còn ghi nhận nỗ lực của ngành văn hóa Cần Thơ trong việc gìn giữ và lưu truyền thuần phong, mỹ tục của ngày Tết ở miệt vườn Nam bộ.

Sắc xuân miệt vườn" được tổ chức lần đầu tiên vào năm 2008, với sự tham gia của 14 nghệ nhân, trình diễn 9 loại hình văn hóa phi vật thể. Sau 9 lần tổ chức, số lượng khách tăng lên theo từng năm và "Sắc xuân miệt vườn" giờ trở thành "thương hiệu" của Cần Thơ bằng việc tái hiện Tết xưa trong lòng phố.

Học sinh trải nghiệm múa lân ngày Tết và tập hóa thân thành ông Lân, ông Địa.

Năm nay cũng vậy, chương trình đã làm khách tham quan bồi hồi nhớ lại những mùa Tết của mấy mươi năm về trước với tiếng quết bánh phồng "thình thịch", bên tiếng "cọc cạch" của khung dệt chiếu và không khí rộn ràng của những người làm mứt dừa, mứt chuối… Là người nhiều năm tham gia "Sắc xuân miệt vườn", nghệ nhân Bảy Phước (Nhơn Nghĩa, Phong Điền) cho biết thực ra đã lâu rồi gia đình ông không còn quết bánh phồng ăn Tết, nên khi nghe Bảo tàng mời ra trình diễn quết và cán loại bánh truyền thống này, gia đình ông rất vui. Năm nay, người cô của ông là bà Chín Tảo- người nhiều năm giữ vai trò trình diễn chính- vì sức khỏe yếu nên không thể tham gia, còn lại anh em trong gia đình ông vẫn đông đủ. Đàn ông thì vung những cú chày mạnh mẽ, phụ nữ thì khéo léo cán giần chiếc bánh tròn đều. Ông Bảy Phước nói: "Những lần tham gia "Sắc xuân miệt vườn" tôi rất vui, xen lẫn cảm giác bồi hồi nhớ cái Tết thời xưa".

Tết miệt vườn còn được chương trình thể hiện ở trò chơi pháo đất, múa lân, chiếu đờn ca tài tử, làm các loại bánh, đan đát hay chưng mâm ngũ quả, tạo hình trái cây… Ông Chín Hoằng và ông Bảy Mới (quận Bình Thủy) nhiều năm gắn bó với chương trình bằng tài hoa chưng kết trái cây, hoa lá thành hình các con giáp của mỗi năm. Mấy năm trước là ngựa, dê, năm nay là con khỉ được hai ông dùng những sản vật vườn nhà tạo hình sinh động. Ông Chín Hoằng kể: "Khách đến tham quan, hỏi tôi sao phải làm công phu vậy. Tôi giải thích rằng, ngày Tết, những gì dâng tổ tiên cần chỉn chu, nền nếp. Đó là lòng thành của con cháu".

"Tết xưa trong lòng phố" là từ được nhiều người nói khi nhắc về "Sắc xuân miệt vườn" ở Bảo tàng Cần Thơ. Ở đó, người lớn tuổi tìm được ký ức, người trẻ thêm hiểu và trân trọng truyền thống văn hóa của cha ông để rồi chung lòng giữ gìn thuần phong, mỹ tục.

*

* *

Bà Huỳnh Thị Tuyết Nhung, Giám đốc Bảo tàng Cần Thơ, nhớ lại, những năm 2005-2008, đơn vị tiến hành tổng kiểm kê di sản văn hóa vật thể, phi vật thể trên địa bàn thành phố, ghi nhận số lượng loại hình văn hóa khá lớn, phong phú và đa dạng. Bảo tàng luôn băn khoăn tìm cách nào để phát huy giá trị di sản mà Cần Thơ đang nắm giữ sao cho phù hợp với nhịp sống hiện đại. Năm 2008, "Sắc xuân miệt vườn" lần đầu tiên được tổ chức đã giải tỏa băn khoăn đó. Bà Nhung cho rằng, thành công của chương trình là không chỉ giúp khách có thể nhìn ngắm, chiêm ngưỡng vẻ đẹp của văn hóa truyền thống mà còn có thể trải nghiệm, hóa thân thành nghệ nhân dệt chiếu, làm thúng hay gõ bánh in, nướng bánh bông lan… "Đây là cách trao truyền và thực hành di sản trong cộng đồng có hiệu quả rất thiết thực"- bà Nhung khẳng định.

Quả thật, sau khi tìm hiểu về cây chuồi, go dệt và thử len sợi lác qua những rãnh nhỏ đầy khó khăn của dây trân, sinh viên Nguyễn Thị Nguyệt Hằng, Trường Đại học Cần Thơ, hào hứng: "Lần đầu tiên em mới biết quy trình làm một chiếc chiếu, để thấy quý sự lao động cần mẫn của nghệ nhân truyền thống. Đây quả là trải nghiệm rất thú vị". Nghệ nhân Hai Đẳng, làng nghề dệt chiếu Cái Chanh (Cái Răng), thì chia sẻ rằng, bà chưa bao giờ nghĩ nghề dệt chiếu của bà lại có thể trình diễn và thu hút hàng ngàn người đến xem và tập làm. Bà Hai Đẳng luôn thân thiện, tận tình hướng dẫn cho khách. Bởi với bà, khách còn thích thú nghĩa là còn trân trọng nghề truyền thống này.

Năm nay, "Sắc xuân miệt vườn" mở rộng ra nhiều loại hình di sản khu vực ĐBSCL như: bún suông Trà Vinh, nghề làm bếp lò của người Khmer An Giang, nghề dệt của người Chăm An Giang… nên càng thu hút. Bà Huỳnh Thị Tuyết Nhung cho biết, với những loại hình di sản có nguy cơ mai một, thất truyền, thì việc mời nghệ nhân trình diễn gặp không ít khó khăn, nhưng đơn vị đã cố gắng để phục dựng, trình diễn cho giới trẻ hôm nay có thêm cơ hội hiểu về văn hóa truyền thống.

9 năm, thời gian đủ dài để "Sắc xuân miệt vườn" dần khẳng "thương hiệu văn hóa" của Cần Thơ mỗi dịp Tết đến xuân về.

Bài, ảnh: ĐĂNG HUỲNH