Cuối tháng 12-2015, các bác sĩ Khoa Ngoại lồng ngực – mạch máu, Bệnh viện (BV) Đa khoa TP Cần Thơ lần đầu tiên thực hiện thành công kỹ thuật cắt toàn bộ một bên phổi cho bệnh nhân bị ho ra máu, di chứng lao phổi lâu năm.

Sau khi được các bác sĩ Khoa Ngoại lồng ngực – mạch máu, Bệnh viện (BV) Đa khoa TP Cần Thơ phẫu thuật cắt một bên phổi, cầm máu, đến nay, bệnh nhân Quách Văn Lộc (43 tuổi, ở quận Ninh Kiều) dần hồi phục sức khỏe, không còn ho ra máu. Ông Lộc vốn mắc bệnh lao phổi nhiều năm trước, đã điều trị khỏi nhưng di chứng còn dai dẳng. Hai tháng trước khi nhập viện, ông Lộc ho ra máu nhiều lần, sốt về chiều, chán ăn, đã điều trị tại BV chuyên khoa nhưng không khỏi. Ông Lộc kể: "Thỉnh thoảng tôi bị ho, khạc đờm. Bỗng dưng sáng hôm đó, tôi ho ộc ra máu tươi. Lúc đầu, tôi sợ lắm nên nghe người quen bày cách uống các loại cây cỏ trong vườn nhà để cầm máu cũng làm theo. Thoạt đầu, bệnh giảm dần nhưng sau đó có dấu hiệu trở nặng, ho ra lượng máu nhiều hơn nên tôi nhập viện".

Bác sĩ Phạm Văn Phương thăm khám cho bệnh nhân sau phẫu thuật cắt toàn bộ một bên phổi.

Các bác sĩ thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng, chẩn đoán ho máu do di chứng lao phổi, còn gọi là "ho ra máu sét đánh", chỉ định phẫu thuật cấp cứu, cắt toàn bộ phổi bên phải, cầm máu. Đây là trường hợp cắt toàn bộ một bên phổi đầu tiên để cầm máu, cứu bệnh nhân tại BV Đa khoa TP Cần Thơ. Theo bác sĩ CKII Phạm Văn Phương, Trưởng khoa Ngoại lồng ngực – mạch máu, đây là trường hợp khó, do bệnh nhân ho ra nhiều máu, nếu truyền máu và điều trị nội khoa sẽ không duy trì lâu do ho máu cứ tiếp diễn. Trong khi người nhà và bệnh nhân không có điều kiện lên tuyến trên để can thiệp mạch làm tắc mạch máu phổi, cầm máu sẽ nhẹ nhàng hơn. Do vậy, các bác sĩ phải cắt bỏ toàn bộ phổi phải đã mất chức năng của bệnh nhân để cầm máu. Khó khăn trong ca phẫu thuật là phổi phải dính và xẹp, kéo tim lệch hoàn toàn về bên phải, cản trở quá trình kẹp cắt động mạch và tĩnh mạch cũng như phế quản gốc phải. Trong khi phẫu thuật có thể chảy máu từ trong phế quản phổi phải không cầm được, sẽ dễ tử vong.

Lao phổi là bệnh để lại di chứng rất nhiều cho bệnh nhân. Nếu điều trị lao sớm có thể khỏi hẳn, không để lại di chứng. Nếu điều trị muộn, phổi bị tổn thương nặng, sau khi điều trị khỏi bệnh lao phổi thì phổi bệnh nhân có thể để lại nhiều di chứng, ảnh hưởng nghiêm trọng sức khỏe, tính mạng bệnh nhân. Đó là, phổi sẽ bị xơ hóa ở đỉnh, dày, dính màng phổi, dễ dẫn đến hạn chế hô hấp. Ngoài ra, bệnh nhân bị ho kéo dài, có thể thành lập kén khí, tổn thương phổi, tạo hang lao, có thể gây tràn khí màng phổi. Ngoài ra, u nấm phổi là biến chứng khác hay gặp ở bệnh nhân lao phổi, làm ho máu dai dẳng kéo dài. Đặc biệt, ho kéo dài gây dãn phế quản, hang lao hình thành, sẽ có những mạch máu phổi lộ trong hang. Hai trường hợp này có thể xuất huyết và ho ra máu bất cứ lúc nào. Từ khạc ra máu cho đến ho ra máu ào ạt, còn gọi là "ho máu sét đánh".

Tỷ lệ tử vong rất cao đối với trường hợp "ho máu sét đánh", do mất máu nhiều hoặc ho ra máu nhiều làm tràn ngập máu bên phổi đối diện gây suy hô hấp cấp, dẫn đến tử vong. Điều trị trường hợp này gặp rất nhiều khó khăn. Với điều trị nội khoa: truyền máu, an thần, giảm ho, thuốc cầm máu... Có những trường hợp ho nhiều máu nên đặt nội khí quản hai nòng nhằm phân lập hai phổi, tránh tràn ngập máu bên phổi đối diện. Phương pháp điều trị khác là phẫu thuật cắt bỏ hang lao và vùng phế quản dãn. Tuy nhiên, lao để lại di chứng như: xơ hóa phổi, phổi bị co rút, dày dính màng phổi... nên cắt bỏ hang lao trên thùy phổi rất khó khăn, ranh giới giữa các thùy không rõ nên phẫu thuật dễ bị chảy máu. Trong khi lúc phẫu thuật hang lao có thể chảy máu, dễ dẫn đến tử vong.

Theo bác sĩ Phạm Văn Phương, ngày nay, các bệnh viện lớn tuyến trên có trang thiết bị hiện đại sẽ can thiệp qua đường nội mạch bơm tắc mạch máu gây xuất huyết để cầm máu trong hang lao rất hiệu quả và an toàn.

Bài, ảnh: Thu Sương