Âm nhạc truyền thống (ANTT) Việt Nam vẫn đang loay hoay tìm chỗ đứng giữa các loại hình giải trí hiện đại bùng nổ trong kỷ nguyên của truyền hình và internet. Nhiều biện pháp bảo tồn, phát huy ANTT được triển khai nhưng một số loại hình nghệ thuật dân tộc đặc thù, chuyên biệt vẫn đang đứng trước nguy cơ mai một. Gần đây, nhiều loại hình ANTT được thí sinh một số chương trình truyền hình thực tế chọn thi diễn đã tạo nên "cơn sốt" là tín hiệu đáng mừng.

Thành công của nghệ sĩ Hoài Lâm trong chương trình "Gương mặt thân quen" là một điển hình. Ngoài khả năng ca diễn, Hoài Lâm đã tạo ấn tượng mạnh khi hóa thân thành "báu vật nhân văn" Hà Thị Cầu vừa kéo đàn nhị vừa hát xẩm bài "Thập ân". Trong đêm chung kết, Hoài Lâm hóa thân thành nhân vật cải lương kinh điển Thi Sách và Trưng Trắc trong trích đoạn "Tiếng trống Mê Linh". Đây là những tác phẩm nổi tiếng từ khá lâu nhưng chưa bao giờ là một "hiện tượng" với giới trẻ. Thế nhưng qua phần thi của Hoài Lâm, bản gốc do nghệ sĩ Thanh Sang và cố nghệ sĩ Thanh Nga biểu diễn lẫn phiên bản hóa thân đều đạt lượt xem kỷ lục trên các trang mạng.

Ca sĩ nhí Phương Mỹ Chi cũng là một dấu ấn đẹp khi mang ANTT vào chương trình truyền hình thực tế. Từ sau "Giọng hát Việt nhí 2013", Phương Mỹ Chi tạo nên một cơn sốt với nhiều đối tượng khán giả khi hát ca khúc mang âm hưởng dân ca và dân ca Nam bộ. Nhiều bạn trẻ vốn là "tín đồ" của hip hop, rap… cũng bị thu hút bởi những giai điệu ngọt ngào của ANTT.

Hoài Lâm và Phương Mỹ Chi là hai trong nhiều bạn trẻ thành công trong các chương trình truyền hình thực tế bằng ANTT. Ngoài ra, còn có thể kể đến: Kiều Anh, Khánh An (Tìm kiếm tài năng Việt Nam 2013), Ngọc Anh (Giọng hát Việt nhí 2014), Hòa Nguyễn (Học viện Ngôi sao 2014)… Sự nổi tiếng của họ không chỉ thể hiện tài năng mà còn là tín hiệu đáng mừng về sức hút của ANTT thông qua hiệu ứng của truyền hình thực tế. Các cuộc thi hát trên truyền hình đã tạo dựng cho ANTT một sân khấu và đất diễn mới, hoàn toàn phù hợp với xu hướng hiện đại và sở thích thưởng thức của giới trẻ.

Nhiều bạn trẻ trên các mạng xã hội chia sẻ, thông qua phần biểu diễn của Hoài Lâm trong "Gương mặt thân quen" họ có dịp tìm hiểu kỹ hơn về cố nghệ nhân Hà Thị Cầu và hát xẩm. Để từ đó, họ ý thức tìm hiểu về "báu vật nhân văn" này bằng tất cả sự trân trọng, thích thú. Có thể nói, ANTT là một món ăn quen thuộc trong đời sống mỗi người thể hiện qua lời ru, tiếng hát của bà, của mẹ, nên khi được "dọn cỗ" với một phong cách trình diễn và không gian diễn xướng mới lạ đã tạo thành hiện tượng. Sự cải biên, làm mới các loại hình ANTT cho phù hợp với hiện đại nhưng vẫn giữ hồn cốt của nghệ thuật dân tộc rõ ràng đã giúp ANTT đi vào lòng công chúng trẻ.

Từ chỗ tạo bất ngờ, mới lạ, các tiết mục ANTT trong cuộc thi tài năng ca hát trên truyền hình đã giúp khán giả quan tâm các giá trị truyền thống, mang ANTT hòa nhập trong xã hội đương đại. Hy vọng rằng, các nhà sản xuất chương trình truyền hình thực tế có bản quyền nước ngoài sẽ dùng ANTT như một yếu tố giúp chương trình ở Việt Nam có bản sắc riêng; đồng thời, qua đó cũng sẽ giới thiệu văn hóa Việt Nam đến với các nước khác, góp phần gìn giữ nghệ thuật cổ truyền của dân tộc. "Bài toán" này vừa là trách nhiệm lẫn quyền lợi của nhà sản xuất.

ĐĂNG HUỲNH