Xung đột vũ trang ở Iraq và Syrie không chỉ gây nên đau thương, mất mát về người mà còn đe dọa đến các di sản văn hóa nơi đây. Không chỉ đối mặt với sự hư hại, tàn phá, các di sản văn hóa còn có nguy cơ bị biến mất vĩnh viễn.

Ngôi đền Prophet Younis Mosque ở Mosul bị tàn phá bởi cuộc tấn công từ phiến quân IS.

Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng là tác nhân phá hỏng những di sản văn hóa vô giá ở Iraq và Syrie. Lực lượng cực đoan này đã có những hành động điên cuồng khi cho nổ tung hàng loạt đền thờ, thánh đường tôn giáo tại Iraq. Nhiều báo cáo cho thấy IS phá hủy nhiều công trình quan trọng tại các khu vực này và cướp cổ vật để gia tăng nguồn tài chính phục vụ cho hoạt động của họ. Ông Qais Hussain Rashid, Giám đốc bảo tàng Iraq, cho biết: “Phiến quân IS cắt rời những bức tượng điêu khắc, bán cho bọn buôn lậu đồ cổ. Chúng thường lấy phần đầu của tượng bởi nó có giá trị nhất”. Khu vực xung quanh thành phố Mosul – nơi bị IS chiếm giữ, có vô số những tàn tích từ thời cổ đại, bao gồm thành phố cổ Hatra (thủ đô đầu tiên của Vương quốc A-rập) có niên đại từ thế kỷ 3 trước Công nguyên. IS chiếm giữ bảo tàng Mosul và biến nơi đây trở thành căn cứ. Rất nhiều ngôi đền cũng trở thành nơi trú ngụ của IS.

Hiệp hội phát triển khoa học Mỹ (American Association for the Advancement of Science- AAAS) đã sử dụng phương pháp dùng vệ tinh chụp ảnh độ phân giải cao và phát hiện 5/6 di sản thế giới của Syrie bị hư hại nghiêm trọng. Những bức ảnh cho thấy nhiều công trình kiến trúc mang ý nghĩa văn hóa, lịch sử, tôn giáo quan trọng đã bị chiến tranh tàn phá dữ dội, như: thành phố cổ Aleppo, thành phố cổ Bosra, khu di chỉ cổ Palmyra, ngôi làng cổ tại Bắc Syrie, hai lâu đài thời thập tự chinh Crac des Chevaliers và Qal’at Salah El-Din. Tổ chức UNESCO đã quyết định đưa các di sản này vào danh sách nguy hiểm.

Trước thực trạng này, UNESCO đã nhiều lần tổ chức các cuộc họp khẩn cấp với sự tham gia của đại diện Trung tâm Quốc tế Nghiên cứu Bảo tồn và phục hồi di sản văn hóa (ICCROM), Hội đồng Bảo tàng quốc tế (ICOM), Hội đồng quốc tế về Di tích (ICOMOS), Hiệp hội Thư viện quốc tế (IFLA), các chuyên gia về di sản của Iraq và quốc tế nhằm tìm giải pháp bảo vệ di sản tại Iraq và Syrie. Bà Irina Bokova, Tổng giám đốc UNESCO, cho biết: “UNESCO sẽ tiếp tục huy động tối đa sự tham gia của cộng đồng quốc tế trong công tác bảo vệ di sản và đấu tranh đến cùng đối với việc chống buôn lậu tài sản văn hóa”. Ngoại trưởng Mỹ John F.Kerry cũng lên tiếng cho rằng: “Văn hóa là nền tảng của cuộc sống vì thế giữ gìn và bảo tồn văn hóa, bảo vệ các di sản là nhiệm vụ chung của tất cả mọi người”. Ông Kerry gọi hành động phá hoại các tài sản văn hóa, di sản văn hóa mà IS đã thực hiện tại Iraq và Syrie là hành vi “man rợ văn hóa”. Ngoại trưởng Mỹ cũng cho biết thêm Mỹ sẽ nỗ lực hỗ trợ UNESCO trong hoạt động bảo vệ di sản dưới nhiều hình thức như: tăng cường sự giám sát, theo dõi các di sản, đào tạo nguồn nhân lực trong công cuộc bảo vệ di sản. Ông Thomas Campbell, đại diện Bảo tàng Nghệ thuật Metropoplitan cũng cam kết sẽ hỗ trợ bảo vệ các di sản văn hóa tại Iraq và Syrie thông qua các dự án đào tạo. Bà Irina Bokova, Tổng giám đốc UNESCO nhấn mạnh việc bảo vệ các di sản là một phần không thể thiếu trong nỗ lực xây dựng một nền hòa bình trên toàn thế giới.

ÁI LAM (Tổng hợp từ Unesco, aaas, CNN)