Tập truyện mini “Sống ở đời biết khi nào ta khôn?” của nhà văn Y Ban gồm 59 truyện rất ngắn về các vấn đề xã hội. Đằng sau những câu chuyện có vẻ tếu táo, bông phèn là những góc khuất ít ai tỏ tường. Để rồi đọc xong, người đọc phải bồi hồi suy ngẫm.

Điều dễ chịu đầu tiên khi cầm cuốn sách trên tay là các sáng tác rất ngắn, chỉ vài trăm chữ, truyện dài nhất cũng chỉ hơn 1.000 chữ. Truyện ngắn, dễ đọc và cũng dễ cảm bởi chủ đề rõ ràng, văn phong súc tích, hóm hỉnh, đôi khi châm biếm sâu cay.

Những câu chuyện, đề tài mà tác giả đề cập rất phổ biến trong cuộc sống và thường gặp trong xã hội. Đó có thể là câu chuyện lục đục của một đôi vợ chồng hay chuyện chạy trường cho con, chuyện tặng quà cho sếp cho đến những vấn đề to tát như tham nhũng, bảo vệ môi trường, thái độ ứng xử... Qua đó, tác giả đưa người đọc nếm trải đủ cung bậc của cảm xúc vui, buồn, thương cảm, xót xa, căm phẫn...

Sau những câu chuyện khiến người đọc bật cười sảng khoái vì sự tếu táo, bông phèn, có những truyện khiến người ta “cười mà đau”. Không đau sao được khi thiên hạ tranh nhau hôi của lúc người khác gặp nạn, giành thật nhiều thức ăn rồi lại bỏ thừa trong các buổi tiệc buffet (tự chọn), tàn sát các loài hoa không thương tiếc trong các lễ hội hoa... Đến nỗi, người bị hôi của ức quá nên lập kế lừa những người có lòng tham để lấy lại số tiền bị mất (truyện “Nghề lương thiện”), các nước khác phải nghĩ ra cách đối phó với thói quen ăn uống của người Việt trong các bữa tiệc buffet (truyện “Cơm cân”), ban tổ chức lễ hội hoa phải bố trí lực lượng hùng hậu để bảo vệ hoa (truyện “Hoa và dùi cui”)...

Ấn tượng nhất là những câu chuyện đề cập đến góc khuất của vấn đề xã hội. Một cô gái xinh đẹp, sành điệu ngang nhiên vượt đèn đỏ, bị cảnh sát giao thông chặn lại, lập biên bản vẫn ngồi yên trên xe đầy thách thức. Thuyết phục không xong, các anh cảnh sát phải khiêng cả xe lẫn cô gái lên lề đường. Sau vụ việc, tất cả các cảnh sát liên quan bị kiểm điểm với tội danh “gây phản cảm”. Nhưng thật ra, “Lý do chính xác của việc chín cảnh sát bị kiểm điểm là họ có mắt không tròng, bắt nhầm con gái yêu của sếp” (“Công chúa mắt nai” - trang 7). Có 5 trường hợp đủ tiêu chuẩn được xã ưu tiên mua đất giá rẻ nhưng đất chỉ có 3 nền nên phải bốc thăm. Hai người là hộ nghèo, nạn nhân chất độc da cam tự an ủi số mình không may khi không bốc trúng thăm được mua đất. Họ đâu ngờ rằng, 3 hộ còn lại (vốn là những hộ khá giả) đã thông đồng với lãnh đạo xã giở trò gian lận (truyện “Bốc thăm”). Báo chí và dư luận xã hội lên án gay gắt đôi vợ chồng nhẫn tâm bỏ lại đứa trẻ sơ sinh bị bệnh nan y ở bệnh viện, nhưng họ đâu biết rằng, đằng sau sự nhẫn tâm ấy là một câu chuyện hết sức đau lòng (truyện “Hai người nhẫn tâm tử tế”)...

Điểm hấp dẫn của sách là thủ pháp tạo bất ngờ: phần đầu câu chuyện được kể như một sự việc bình thường nhưng cái kết khiến người đọc ngỡ ngàng khi những khuất tất được phơi bày, để thấy rằng cuộc sống vốn không đơn giản!

CÁT ĐẰNG