Tốc độ già hóa dân số nhanh đang buộc các quốc gia Liên minh châu Âu (EU) chi nhiều hơn cho chế độ lương hưu. Để giải quyết vấn đề “phình to” ngân sách, chính phủ nhiều nước đã tính đến việc tăng tuổi nghỉ hưu trong khi số khác muốn cách tiếp cận linh hoạt hơn.

Những người hưu trí Bulgaria nhận mức lương thấp nhất trong EU. Ảnh: BTA

Trong nhiều thập kỷ, “quả bom hẹn giờ” về nhân khẩu học ở châu Âu bắt đầu đếm ngược khi tỷ lệ sinh giảm nghiêm trọng trong xã hội ngày càng già đi. Hơn 1/5 dân số EU hiện ở độ tuổi 65 trở lên và dự kiến chiếm 1/3 vào năm 2050. Năm 2024, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo số người trên 65 tuổi ở châu Âu lần đầu tiên vượt quá nhóm dưới 15 tuổi.

Bối cảnh trên cùng với việc tuổi thọ người dân khu vực đang cao hơn khiến châu Âu dù nhập cư tăng mạnh trong 20 năm qua vẫn cần thu hút thêm lao động để trang trải ngân sách lương hưu đang đè nặng tài chính công. Trung bình, quỹ hưu trí “ngốn” hơn 10% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của 17 trong số 27 nước thành viên EU.

Áp lực tăng lên khi hàng triệu người chưa tiết kiệm đủ tiền trong các quỹ hưu trí tư nhân hoặc nghề nghiệp. Trong khảo sát riêng của Insurance Europe, 39% người được hỏi còn không tiết kiệm cho hưu trí. Nguyên nhân là do họ quá thất vọng với kết quả đầu tư khi lợi nhuận thực tế thấp liên tục và không đủ vượt qua lạm phát.

Theo khảo sát Eurobarometer 2023, chỉ 42% người tiêu dùng EU tự tin có đủ tiền để sống thoải mái khi nghỉ hưu. Năm 2021, mức lương hưu trung bình tháng cho mỗi người EU có chênh lệch lớn, từ mức cao 2.800 USD ở Luxembourg tới mức thấp 248 USD ở Bulgaria. Lương hưu đầu người ở 4 nước lớn nhất EU là Ý, Pháp, Tây Ban Nha và Đức đều vượt mức trung bình 1.344 USD của khối. Các nước Bắc Âu thậm chí có mức lương hưu cao hơn nhóm “Big 4” của EU.

Trước tình trạng chi phí cao và ngày càng tăng lên, EU năm 2022 giới thiệu Sản phẩm lương hưu cá nhân toàn châu Âu (PEPP), cho phép người lao động tích lũy thêm lương hưu và có thể chuyển nhượng khi đến các nước EU khác. Do quá phức tạp và hạn chế, toàn khối hiện chỉ có Slovakia triển khai chương trình này. Hơn nữa, một số ngành công nghiệp tại các quốc gia EU đều có chương trình lương hưu nghề nghiệp riêng. Chẳng hạn như ở Đức, 60% người lao động nước này (đặc biệt người làm công việc đòi hỏi thể lực) đóng bảo hiểm xã hội thuộc các chương trình như vậy khi nó mang đến lựa chọn nghỉ hưu sớm cùng nhiều quyền lợi khác.

Chính sách chung của EU đang gặp khó, việc điều chỉnh hệ thống lương hưu công ở mỗi nước thành viên cũng vướng không ít thách thức, nhất là giải pháp tăng tuổi nghỉ hưu. Đơn cử như Pháp, nước này năm ngoái chứng kiến làn sóng biểu tình rộng khắp sau khi chính phủ công bố cải cách tăng tuổi nghỉ hưu từ 62 lên 64 tuổi vào năm 2030. Thời gian đóng góp cần thiết để hưởng lương hưu đầy đủ cũng được nâng lên 43 năm. Không thuộc EU, Anh cũng có kế hoạch nâng tuổi hưởng lương hưu của người lao động lên 67 tuổi từ năm 2026 và 68 tuổi từ năm 2044. Từ năm 2050, tuổi nghỉ hưu nước này được dự báo tăng lên 71 tuổi. Hà Lan gần đây cũng tiến hành cải cách hệ thống lương hưu nhưng không đạt các mục tiêu đề ra. Đức, Bỉ và nhiều nước châu Âu khác cũng chưa có những cải cách cần thiết.

MAI QUYÊN (Theo DW, euronews)