Khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương từ lâu đã là chiến trường cạnh tranh của những tham vọng hải quân, nhưng những diễn biến gần đây cho thấy cán cân sức mạnh đang dịch chuyển mạnh mẽ dưới đáy biển.

Trung Quốc nỗ lực thu hẹp khoảng cách với Mỹ

Edward Black và Sidharth Kaushal, các nhà phân tích tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), cảnh báo rằng mạng lưới cảm biến dưới biển đang mở rộng của Trung Quốc cùng với các tàu ngầm diesel hoạt động êm hơn “có thể đặt ra thách thức cho các tàu ngầm Mỹ và các đồng minh khác” muốn bảo vệ đảo Đài Loan bên trong chuỗi đảo thứ nhất. Cảnh báo này được đưa ra giữa lúc nhiều nguồn tin cho biết các nhà nghiên cứu hải quân Trung Quốc đang phát triển một hệ thống phòng thủ đa lớp được ví như “Vạn Lý Trường Thành” thời đại số nhằm bảo vệ tàu chiến trước nguy cơ tấn công từ máy bay không người lái (UAV) giá rẻ có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng cho hạm đội tàu chiến hiện đại. Hệ thống này như một kiến trúc phòng thủ hợp nhất, tích hợp các công nghệ tiên tiến như cảm biến trí tuệ nhân tạo (AI), giám sát vệ tinh, radar đa tần, hồng ngoại, quang học, sóng âm, cùng các vũ khí hiện đại như tên lửa siêu thanh, laser và vũ khí vi sóng công suất cao.

Trong khi đó, hạm đội tàu ngầm của Trung Quốc chủ yếu gồm các tàu chạy bằng diesel-điện thông thường và các hệ thống phi hạt nhân cần được tiếp nhiên liệu. Nước này đã chế tạo tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân trong nhiều thập kỷ, nhưng chúng bị coi là ồn hơn tàu ngầm Mỹ. Tuy nhiên, những nhược điểm này đã không còn trên các tàu ngầm mới của Bắc Kinh, cả tàu chạy bằng diesel-điện và tàu năng lượng hạt nhân.

Hai tàu ngầm năng lượng hạt nhân lớp Tấn của Hải quân Trung Quốc trong một cuộc diễu binh. Ảnh: Reuters

Hải quân Trung Quốc đã hạ thủy nhiều tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân được cải tiến trong những năm gần đây. Bắc Kinh đồng thời thay thế nhiều tàu ngầm cũ bằng những chiếc mới hơn. Các dự báo ước tính đến năm 2030, Trung Quốc sẽ có 55 tàu ngầm tấn công phi hạt nhân, 13 tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân và 8 tàu ngầm tương tự mang tên lửa đạn đạo, tăng tổng cộng 10 tàu so với năm 2020.

Về phần mình, Hải quân Mỹ ngày 15-12 vừa qua đã tiếp nhận tàu ngầm hạt nhân tấn công USS Idaho thuộc lớp Virginia như là một nỗ lực tăng cường năng lực tác chiến dưới biển, răn đe đối thủ và duy trì ưu thế chiến lược toàn cầu. USS Idaho có lượng giãn nước khoảng 7.800 tấn và là chiếc tàu ngầm lớp Virginia thứ 26 của Hải quân Mỹ. Như vậy, Mỹ hiện có tổng cộng 72 tàu ngầm và tất đều được vận hành bằng năng lượng hạt nhân. 

Triều Tiên sắp vượt mặt Hàn Quốc?

Trong tháng 12, CHDCND Triều Tiên đã công bố phần thân hoàn chỉnh của tàu ngầm năng lượng nguyên tử đầu tiên, đánh dấu bước tiến đáng kể trong nỗ lực của Bình Nhưỡng nhằm xây dựng lực lượng răn đe hạt nhân trên biển có khả năng sống sót trong bối cảnh căng thẳng leo thang với Mỹ và các đồng minh của nước này.

Hãng thông tấn trung ương Triều Tiên (KCNA) cho biết nhà lãnh đạo Kim Jong-un đã thăm một nhà máy đóng tàu để thị sát quá trình chế tạo “tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân mang tên lửa dẫn đường chiến lược có lượng giãn nước 8.700 tấn”, tương đương với các tàu ngầm hạt nhân tấn công lớp Virginia của Mỹ. Việc hoàn thành phần thân tàu cho thấy lò phản ứng có thể đã được lắp đặt, trong khi giới chuyên gia Hàn Quốc nhận định chiến hạm này gần như đã sẵn sàng hạ thủy.

Ông Kim Jong-un tuyên bố tàu ngầm đầu tiên của Triều Tiên sẽ giúp bảo vệ đất nước trước “tình hình an ninh tiêu cực đã trở thành thực tế hiện nay”. Ông cũng nói kế hoạch đóng tàu ngầm hạt nhân của Hàn Quốc là “hành động vi phạm an ninh và chủ quyền hàng hải của Triều Tiên, là mối đe dọa cần đối phó”.

Hàn Quốc đã nhanh chóng xúc tiến việc đóng tàu ngầm hạt nhân của riêng mình kể từ khi nhận được sự chấp thuận từ Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi tháng 10-2025. 

Hàn Quốc cần ít nhất 4 tàu ngầm năng lượng hạt nhân, loại phương tiện thường mất ít nhất 10 năm để phát triển và chế tạo. Theo Bộ trưởng Quốc phòng Ahn Gyu-back, các tàu ngầm diesel “không thể cạnh tranh với tàu ngầm hạt nhân mà Triều Tiên đang đóng, xét về khả năng hoạt động bền bỉ dưới nước và tốc độ”.

Trong khi đó, Nhật Bản đang chứng kiến cuộc tranh luận ngày càng gay gắt về việc liệu sự phụ thuộc lâu dài của nước này vào các tàu ngầm thông thường có còn đủ sức mạnh chiến lược hay không.

Các thông tin về tàu ngầm hạt nhân tại châu Á diễn ra trong bối cảnh Úc đang đạt những tiến triển ổn định theo chương trình hợp tác phát triển tàu ngầm năng lượng hạt nhân AUKUS với Anh và Mỹ. Vào đầu tháng 12, Lầu Năm Góc thông báo hoàn tất rà soát và chính thức ủng hộ Hiệp ước AUKUS, mở đường cho Úc tiến gần hơn tới kế hoạch sở hữu 3 tàu ngầm hạt nhân lớp Virginia trước năm 2040. Những diễn biến dồn dập này cho thấy khả năng răn đe dưới nước đang nổi lên như một yếu tố then chốt trong chiến lược khu vực, thậm chí có thể làm lu mờ tầm quan trọng của các hạm đội mặt nước và không quân truyền thống. 

HẠNH NGUYÊN
(Theo Business Insider, Asia Times)