Thằng nhỏ khẽ cựa mình ngước đôi mắt màu hạt dẻ to và sâu chăm chú nhìn ông già tóc tai ướt rượt nằm bên cạnh đang thở từng cơn khó nhọc. Hai mắt ông khép hờ nhưng lồng ngực vẫn phập phồng như nuốt ngược vào trong nỗi tức tưởi âm ỉ. Nó gượng dậy nhìn dòng nước đang miên miết chảy ngoài kia rồi lại se sẽ nằm xuống, cố nhớ tại sao nó lại ở đây, bên ông Lễ chèo đò cô độc và nóng nảy nhất xóm này.

Từ ngày theo mấy chú trong làng đi khai thác đá, nó ít khi về làng, bởi mỗi khi về trái tim nó lại đau không tả nổi khi chứng kiến má im lặng chịu những trận đòn của dượng lúc say, trong tiếng khóc ngằn ngặt của em gái cùng mẹ khác cha của nó. Hôm nay, nó về làng, nỗi đau lặp lại. Nó chạy ra sông. Cũng rất lâu rồi, hôm nay nó mới được dầm mình trong lòng sông mà một thời nó coi như vòng tay má dịu dàng bảo bọc mỗi khi nó buồn. Nước sông trong đến nỗi nhìn thấy được từng cọng rong đuôi chó nghiêng ngả theo dòng chảy. Bất giác nó ước, phải chi má và nó biến thành những con cá để mãi mãi có thể ở lại trong thế giới bao la và thẳm sâu này. Nó quẫy chân đạp thiệt mạnh lao về phía nhánh rong uyển chuyển như một lâu đài dưới nước, rồi không dưng hai chân tê cứng, cơ thể nặng như đeo đá kéo nó trôi dần xuống đáy, nó không thể quẫy đạp thêm một lần nào. Bên tai nó lúc này chỉ còn nghe những âm thanh rất nhỏ của những chú cá leo lượn lờ. Mắt nó mờ đi. Nó không cố quẫy cũng chẳng buông trôi. Chỉ lửng lơ giữa hai bờ thế giới: một thế giới có má, một thế giới là cõi nước tĩnh lặng, mênh mang.

Từ cổ họng nó nước tự động đẩy vào đầy một bụng no căng. Đôi mắt nâu thừa hưởng từ má cũng chậm rãi khép như cánh cửa từ từ đóng giữa hai thế giới… Trong cơn mê nửa thức nửa trôi, bất chợt bên tai nó vang lên tiếng nước bị xé toạc, tiếng đạp cuồn cuộn, hối hả. Một bàn tay thô ráp xốc nó lên thật mạnh, thật dứt khoát. Khoảnh khắc ấy, cả thế giới trong nó chao nghiêng rồi tối sầm. Lúc này nó mới thật sự lịm đi…

“Tỉnh rồi sao?” giọng khàn đục vọng lại. Ông Lễ vẫn nằm yên, đôi mắt quay sang nhìn nó ẩn chứa nỗi buồn đầy trắc ẩn. Ông húng hắng ho, tiếng ho lẫn vào tiếng nước lóc bóc vỗ bờ vang lên khô khốc. Ngoài ra, không còn một âm thanh nào nữa, trên bãi cát này. “Ông cứu con sao?” nó khẽ hỏi, giọng nghẹn lại như nuốt vào nỗi buốt lạnh.

Ánh mắt ông lão dừng lại thật lâu trên gương mặt nó, ánh mắt như xuyên qua làn da, chạm đến chỗ mềm yếu nhất trong lòng nó. Rất khẽ, đôi tay thô sần gân guốc của ông run rẩy chạm vào tóc nó, một cái vuốt dịu dàng hiếm hoi. Ngoài kia, dòng sông Yên như vội vã trôi xa, âm thanh của gió, nước và cát đồng loạt rung lên như muốn át đi tiếng thở dài rất nhẹ của ông lão. Bất chợt nó nghe có ai gọi mình, như tiếng má vọng từ bên kia sông. Nó bừng tỉnh khi xung quanh bầu không khí đã dần mát dịu của buổi chiều tà. “Về nhà ông đi, Xứng!” - ông lão chợt lên tiếng.

Nó mở to mắt nhìn ông, tưởng ông già rồi nhớ nhớ quên quên, vậy mà ông vẫn nhớ tên dù năm khi mười họa nó mới ra bến. Nó đứng lên, trả lời tiếng má vọng từ bên kia sông, rồi lặng lẽ theo ông đi về phía căn nhà trên doi đất cuối bãi, nơi ngày trước là điểm dừng chân của những chuyến đò ngang. Căn nhà như bị người đời bỏ quên sau khi cây cầu mới được bắc qua sông. Giờ đây trên nền quán nước cũ cách căn nhà một con sông, một ngôi trường mới khang trang mọc lên. Ký ức giờ đây chỉ còn vương lại trong tiếng trẻ con í ới mỗi chiều tan học. 

“Ở một mình buồn lắm phải không ông?” - thằng nhỏ hỏi lúc ông dọn cơm ra cái mâm, biểu nó ngồi xuống ăn. “Ông cũng quen rồi, có buồn là buồn cái tay không được cầm dầm quạt nước mà chèo đò thôi, con à!” - ông già thủ thỉ.

Đêm đó thằng Xứng ngủ lại trong căn nhà cùng tiếng gió lùa. Sáng sớm, ông Lễ lụm cụm ra chuồng gà lượm vài quả trứng, lót bao rơm ấn vô tay nó. “Về đi con, để má chờ tội lắm! Cầm mấy cái trứng về luộc cho em ăn, rồi bữa nào qua ông, ông cháu mình lên đò chèo đi chơi”.

Xứng về rồi. Đêm hôm đó ông già ngồi một mình bên đống lửa, thức tới sáng. Mới ngày nào ông còn là chàng trai khỏe mạnh, giờ tuổi cao tóc bạc da mồi, đôi mắt tinh anh ngày nào giờ đã đục mờ dưới những rãnh sâu chằng chịt. Cây khế sau nhà toàn đợi tới đêm mới bịch bịch rớt vài trái chín. Già rồi, tới tiếng bịch bịch trong đêm cũng khiến ông giật mình thao thức. Ông trở dậy ra hiên.

Tang tảng sáng, ông chống gậy lững thững dạo quanh. Và đi qua cầu. Đôi mắt không còn nhìn thấy nơi xa tít nhưng ông vẫn cảm được làn khói bếp lơ phơ bay lên cùng mùi cá de kho nghệ thơm lựng trên bếp củi nhà ai đang chụm lửa riu riu. Thảm rơm vàng óng dưới nắng ấm dậy lên cái mùi của đồng quê vào mùa gặt, ông hít hà, ngất ngây cái mùi thơm đặc trưng rất đỗi thân thuộc rải nồng dọc đường làng. Ông ngắm nhìn những khoảng sân phơi. Thóc vàng ruộm. Bắp cũng vàng ruộm dưới đôi chân liêu xiêu. Cảm giác rưng rưng khi ông ngắm nhìn vùng đất này. Từ dòng sông Yên miên miết chảy ngoài kia, đến những cánh đồng bông trắng xóa, thửa ruộng trơ gốc rạ quanh năm thơm mùi đất, những con đường nhỏ ngoằn ngoèo, mấy cái chòi phơi thuốc, chòi canh dưa, chòi giữ vịt, hoa cải bên triền sông luôn rực lên một màu vàng rưng rức.

Sau cánh cổng tre một ngôi nhà vọng ra tiếng mẹ trẻ gọi con, tiếng võng kẽo kẹt, tiếng ru hời… hòa cũng tiếng sóng từ lòng sông dội về. Ngày xưa má cũng hát ru ông như vậy. Ông nghĩ đã đến cổng nhà thằng Xứng rồi, thì cũng nên kể cho má của Xứng biết câu chuyện hôm trước của thằng nhỏ. Để lỡ mai thằng nhỏ lại ra sông, mà ông tuổi cao sức yếu đâu còn ở nơi đó...

***

... Rời nhà Xứng, ông lão men theo cánh đồng rộng trải dài những vạt dưa xa tít tắp, một màu xanh mướt mát của rau củ, của ngôi làng nằm giữa cánh đồng xôn xao sóng lúa, của dòng sông đẫm phù sa châu thổ rì rào êm ả. Ông men theo bãi bờ lắp xắp đi về phía bóng chiều ngả màu nắng xế cho đến khi màu nước loang loáng ngoài kia mơ hồ biến mất ông mới nhận ra bóng chiều sắp tắt, sau những dải mây mềm đã lấp ló một vầng trăng, ẩn hiện dưới những mảng màu sáng tối của hoàng hôn. Tiếng một con chim vịt gọi bạn ngoài bến, lập tức bờ bên kia có tiếng đáp lại, tiếng kêu lan xa cả hai bờ sông, khảm khắc vào ánh chiều tà.

Chiều trở đêm nhanh quá! Bên kia sông từng mảng sương trắng như khói trôi la đà, lẫn vào hơi nước. Ông dò dẫm xuống xuồng, quạt mái dầm đẩy con đò ra giữa dòng thả trôi xuôi. Nơi này, ông chỉ còn nghe bạt ngàn gió xa tít trùng khơi, gió dựng sóng, đẩy những hạt bụi mưa lẫn trong đám cỏ xào xạc như bóng người vợ của ông ngày chưa đi xa. Rất nhiều đêm ông ngồi đây, nhìn sông trĩu nặng nỗi niềm, nỗi niềm cả khi bến tấp nập đò giang. Sông như phận người, bình thản trôi như bao đời không đổi nhưng một lần trôi qua là vĩnh viễn mất dấu. Vậy nên ông mới quyết định nói chuyện của Xứng với má thằng nhỏ. Ông không muốn khoảng thời gian ít ỏi còn lại của mình có bất kỳ nỗi ân hận nào và càng không muốn mẹ con Xứng chìm sâu trong bất hạnh.

Hoàng hôn. Thằng Xứng băng đồng chạy qua nhà ông Lễ. Căn nhà vắng. Thằng Xứng lao ra bến. Bên kia, một con đò lững thững xuôi dòng. Ông Lễ nhìn thằng nhỏ, mỉm cười. Còn Xứng không dưng lại bật khóc. Má đã nói với nó, từ nay đừng đi đâu nữa, ở nhà với má và em. Má sẽ nhờ người thân, làng xóm giúp đỡ má, không để trái tim thằng nhỏ đau đớn thêm lần nào nữa... 

Truyện ngắn VŨ NGỌC GIAO