Từ thế mạnh lâu đời về sản xuất lúa, xã Tân Thạnh (TP Cần Thơ) đang từng bước chuyển từ tư duy tăng sản lượng sang nâng hiệu quả sản xuất. Cùng với duy trì cây lúa, địa phương khuyến khích chuyển đổi những diện tích phù hợp sang rau màu, cây ăn trái; phát triển các mô hình chăn nuôi quy mô hộ gia đình và đẩy mạnh ứng dụng kỹ thuật, liên kết sản xuất. Những con số về diện tích, năng suất và hiệu quả kinh tế đang cho thấy nông nghiệp Tân Thạnh có thêm nhiều hướng đi.

Từ một nền sản xuất đa dạng

Ở Tân Thạnh, cây lúa vẫn chiếm vị trí chủ lực, nhưng cơ cấu sản xuất đang có thêm nhiều mô hình mới. Đây không phải sự thay đổi theo hướng rời bỏ cây lúa, mà là quá trình lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp hơn với điều kiện đất đai, vốn đầu tư và khả năng tạo thu nhập của từng hộ.

Lãnh đạo Đảng ủy, Mặt trận và các tổ chức đoàn thể thăm mô hình chăn nuôi của ông Lâm Văn Thắng.

Trong 8 tháng năm 2026, toàn xã xuống giống hơn 11.354ha lúa, năng suất lúa khô bình quân khoảng 6,9 tấn/ha, sản lượng hơn 45.300 tấn. Quy mô sản xuất này cho thấy lúa vẫn là nền tảng quan trọng của kinh tế nông nghiệp địa phương.

Tuy nhiên, bên cạnh cây lúa, khoảng 80ha đất lúa đã được chuyển sang trồng rau màu như khổ qua, dưa leo, bầu, bí… Doanh thu đạt khoảng 60-150 triệu đồng/ha/vụ, lợi nhuận khoảng 30-70 triệu đồng/ha/vụ.

Những con số này cho thấy, chuyển đổi không chỉ nhằm thay đổi cây trồng mà hướng đến nâng hiệu quả trên cùng diện tích đất. Ở những nơi điều kiện đất đai và thị trường phù hợp, việc bố trí nhiều vụ rau màu trong năm có thể tạo nguồn thu cao hơn so với chỉ duy trì một phương thức sản xuất cố định.

Một hướng khác đang được nông dân quan tâm là cây ăn trái, trong đó mận xanh đường có hiệu quả khá rõ. Toàn xã hiện có gần 10ha mận, riêng diện tích trồng trong nhà lưới khoảng 5,45ha, chiếm hơn một nửa tổng diện tích.

Với những vườn 4-5 năm tuổi, doanh thu ước đạt 450-500 triệu đồng/ha/năm, lợi nhuận khoảng 300-350 triệu đồng/ha/năm. Việc đầu tư nhà lưới và hệ thống tưới tiết kiệm nước cho thấy người dân không chỉ quan tâm đến diện tích mà ngày càng chú trọng kiểm soát điều kiện sản xuất, chất lượng và hiệu quả đầu tư.

Ở lĩnh vực chăn nuôi, những mô hình quy mô hộ gia đình cũng đang góp thêm nguồn thu cho nông dân.

Tại ấp Tân Lịch, anh Lâm Văn Thắng phát triển mô hình nuôi dê sinh sản. Nhận thấy vật nuôi này phù hợp với điều kiện gia đình, ít vốn đầu tư và tương đối dễ chăm sóc, anh từng bước mở rộng đàn. Hiện gia đình duy trì nuôi 41 con dê, gồm 20 dê cái sinh sản, 1 dê đực giống và 20 dê con. Mỗi năm, mô hình mang lại nguồn thu trên 70 triệu đồng.

Không cần quy mô lớn, nhưng nếu chọn đúng vật nuôi và áp dụng kỹ thuật phù hợp, mô hình có thể tạo thêm nguồn thu ổn định. Anh Thắng còn chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ con giống và kỹ thuật cho các hộ có nhu cầu phát triển chăn nuôi trong ấp.

Lãnh đạo Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể thăm mô hình chăn nuôi của ông Kim Siêng.

Tương tự, ông Kim Siêng ở ấp Ko Kô, duy trì nuôi 5 con bò và 6 con heo. Mô hình được chăm sóc theo hướng bán công nghiệp, tận dụng nguồn thức ăn sẵn có, kết hợp phòng bệnh định kỳ, mỗi năm mang lại nguồn thu vài chục triệu đồng.

Hai mô hình tuy quy mô không lớn nhưng phản ánh hướng đi phù hợp với điều kiện của nhiều hộ nông dân: tận dụng lao động, nguồn thức ăn tại chỗ và vốn đầu tư vừa sức để tạo thêm sinh kế bên cạnh sản xuất lúa.

Không chỉ giữ diện tích, mà còn nâng giá trị cây lúa

Xã Tân Thạnh dự kiến tham gia Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng ĐBSCL đến năm 2030 với diện tích khoảng 2.890ha. Chỉ sau hơn 2 tháng triển khai, 8 tổ hợp tác và hợp tác xã trên địa bàn đã đăng ký tham gia, với tổng diện tích 891,2ha, vượt chỉ tiêu 500ha được giao trong năm 2026.

Con số này cho thấy sự quan tâm của nông dân đối với phương thức sản xuất mới. Và quan trọng hơn là thay đổi cách canh tác. Theo quy trình được triển khai, lượng giống gieo sạ được giảm xuống dưới 70kg/ha; phân bón và thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc hóa học giảm khoảng 30%; lượng nước tưới giảm khoảng 20%. Rơm rạ sau thu hoạch được thu gom để tái chế, tái sử dụng.

Riêng vụ hè thu năm 2026, khoảng 400ha tại Hợp tác xã Tân Hưng Phú và Hợp tác xã Hưng Phú được hướng dẫn quản lý nước theo phương pháp ngập - khô xen kẽ. Đây là một trong những giải pháp giúp giảm lượng nước tưới, giảm chi phí và hướng đến sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu.

Như vậy, bài toán của cây lúa ở Tân Thạnh đang dần thay đổi. Nếu trước đây hiệu quả thường được nhìn qua năng suất và sản lượng, thì nay chi phí đầu vào, lượng giống, nước tưới, vật tư nông nghiệp và giá trị hạt gạo trở thành những chỉ số quan trọng.

Liên kết để nâng cao hiệu quả

Một trong những nền tảng để thực hiện quá trình chuyển đổi là kinh tế tập thể. Hiện Tân Thạnh có 11 hợp tác xã nông nghiệp với 465 thành viên, diện tích sản xuất hơn 1.024ha. Tuy nhiên, hoạt động của các hợp tác xã chưa đồng đều; một số đơn vị hoạt động cầm chừng hoặc chưa hoạt động. Đây là điểm nghẽn cần được tháo gỡ nếu muốn quá trình chuyển đổi sản xuất đi xa hơn.

Khi sản xuất ngày càng yêu cầu đồng nhất về quy trình, chất lượng và truy xuất nguồn gốc, từng hộ riêng lẻ sẽ khó đáp ứng đầy đủ. Hợp tác xã, tổ hợp tác không chỉ là nơi tập hợp nông dân mà còn có thể đảm nhận vai trò tổ chức sản xuất, tiếp nhận kỹ thuật, liên kết vật tư và kết nối doanh nghiệp tiêu thụ.

Cán bộ nông nghiệp cùng nông dân kiểm tra nước trên đồng ruộng.

Theo ông Trương Hoàng Nguyên, Chủ tịch UBND xã Tân Thạnh, phát huy thế mạnh nông nghiệp phải gắn với điều kiện thực tế của từng vùng đất, hiệu quả của từng mô hình và khả năng tiêu thụ sản phẩm. Địa phương tiếp tục khuyến khích người dân ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi những diện tích sản xuất kém hiệu quả, đồng thời tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Từ hơn 11.354ha lúa trong 8 tháng, 80ha chuyển sang rau màu, gần 10ha mận xanh đường, đến những đàn dê, bò, heo của các hộ dân, bức tranh nông nghiệp Tân Thạnh đang cho thấy sự đa dạng hơn về cách làm. Nhưng đích đến chung vẫn là nâng giá trị trên từng đơn vị diện tích, giảm chi phí và tạo thu nhập ổn định hơn cho nông dân.

Đây cũng là hướng để lợi thế nông nghiệp của Tân Thạnh không chỉ được duy trì bằng quy mô sản xuất, mà từng bước được chuyển thành giá trị kinh tế cao hơn và bền vững hơn.

Bài, ảnh: KIM NGỌC