Trước những rào cản phi thuế quan ngày càng siết chặt từ các thị trường khó tính như Mỹ, EU, Nhật Bản... nhiều doanh nghiệp đã chủ động chuẩn hóa vùng nguyên liệu và đa dạng hóa thị trường. Song theo các chuyên gia, để tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, bài toán phòng vệ thương mại và tuân thủ nghiêm ngặt “luật chơi” quốc tế đang được đặt ra cấp thiết hơn bao giờ hết.

Linh hoạt thích ứng

Nhờ chủ động đầu tư vùng nguyên liệu theo tiêu chuẩn Global GAP nên Công ty CP Westfood Hậu Giang tự tin kiểm soát chất lượng sản phẩm từ đầu vào đến đầu ra xuất khẩu. Theo bà Nguyễn Thị Thanh Hà, Giám đốc Điều hành Công ty CP Westfood Hậu Giang, thời gian qua, công ty tiếp cận được các thị trường khó tính như Mỹ, châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc. Westfood Hậu Giang cũng đang nghiên cứu phát triển thêm thị trường Trung Đông và Nga. Tuy nhiên, đối với các thị trường mới, Công ty cũng ngại rủi ro khi một số khách hàng có yêu cầu sau khi giao hàng xong mới làm thủ tục thanh toán. Vì vậy, doanh nghiệp mong muốn thông qua đại sứ quán và thương vụ ở các thị trường này hỗ trợ để có hướng tiếp cận phù hợp.

Công ty CP Westfood Hậu Giang giới thiệu các sản phẩm trái cây đóng lon xuất khẩu chủ lực của Công ty.

Công ty CP Đất Phương Nam đi vào hoạt động tại Khu công nghiệp Trà Nóc 1 hơn 1 năm nay, chủ yếu hoạt động dưới hình thức gia công thủy sản. Công ty vừa xuất khẩu trực tiếp lô hàng đầu tiên sang thị trường Nhật Bản và đang muốn mở rộng sang Mỹ, châu Âu nhưng tiêu chuẩn của các thị trường này đối với nhà máy mới cực kỳ khắt khe. Theo ông Khổng Như Hiếu, Phó Giám đốc Công ty CP Đất Phương Nam, hiện tại, khó khăn lớn nhất với doanh nghiệp thủy sản là rào cản thuế quan khi xuất khẩu sang thị trường Mỹ. Thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp của Mỹ đánh vào thủy sản Việt Nam dao động từ 10-15% (trước đây có những thời điểm lên đến 45%). Với mức thuế này, hầu hết các nhà máy chế biến thủy sản trong vùng ĐBSCL đều gặp khó khăn lớn khi xuất khẩu sang Mỹ. Do đó, Công ty đang tập trung hoàn toàn vào thị trường Nhật Bản. Công ty cũng chủ động liên kết đầu tư vùng nguyên liệu, đầu tư chuyên sâu để chuẩn hóa quy trình sản xuất, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của khách hàng nhập khẩu.

Chủ động vận dụng, tuân thủ

Theo ông Trịnh Minh Anh, Chuyên gia cao cấp, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, Bộ Công Thương, trong năm 2026, các nước nhập khẩu không chỉ đàm phán về thuế suất mà tập trung gắt gao vào các rào cản kỹ thuật phi thuế quan. Các tiêu chuẩn xanh, trách nhiệm xã hội, phát triển bền vững (như thỏa thuận Paris, tuần hoàn rác thải, trung hòa carbon) từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đã trở thành điều kiện bắt buộc, không còn là sự lựa chọn. Vấn đề lẩn tránh xuất xứ (nhập khẩu thô từ nước ngoài, dán nhãn Việt Nam để hưởng thuế ưu đãi 0-5% khi xuất sang Mỹ, EU) đang bị kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt. Để được hưởng ưu đãi thuế, hàm lượng nội địa tại Việt Nam bắt buộc phải đạt tối thiểu từ 30- 40% tùy mặt hàng. Về lao động và sở hữu trí tuệ, Mỹ rà soát nghiêm ngặt việc sử dụng lao động trẻ em, lao động tù nhân và vấn đề bản quyền phần mềm. Trước đây nhiều máy tính tại Việt Nam sử dụng phần mềm bẻ khóa. Hiện nay, nếu cơ quan chức năng kiểm tra phát hiện máy tính của ban lãnh đạo doanh nghiệp sử dụng phần mềm không chính thống, doanh nghiệp có thể đối mặt với mức thuế rất cao khi xuất khẩu sang Mỹ…

Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Các hiệp định thương mại tự do đã mở ra nhiều cơ hội để doanh nghiệp mở rộng thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những yêu cầu ngày càng cao về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, phát triển bền vững, cũng như các rào cản thương mại và biện pháp phòng vệ thương mại. Theo ông Hứa Trường Sơn, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Cần Thơ, đối với TP Cần Thơ, nâng cao năng lực hội nhập và tận dụng các hiệp định thương mại tự do có ý nghĩa thiết thực, nhất là đối với các ngành hàng có thế mạnh như nông sản, thủy sản và chế biến thực phẩm. Qua đó góp phần mở rộng thị trường, nâng cao giá trị hàng hóa và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật thông tin, nâng cao năng lực cạnh tranh và khai thác hiệu quả các ưu đãi từ các FTA.

Theo ông Trịnh Minh Anh, doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần nắm vững các quy tắc sống còn để chủ động phòng vệ thương mại. Cụ thể là chủ động theo dõi hệ thống cảnh báo sớm của Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương, để nhận diện xem mặt hàng của mình có đang rơi vào tầm ngắm điều tra của nước ngoài hay không. Cần chuẩn hóa hệ thống kế toán, sổ sách kế toán minh bạch đạt chuẩn quốc tế, giúp chứng minh rõ ràng dòng tiền sản xuất thực tế. Doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường và đa dạng hóa sản phẩm. Doanh nghiệp cũng có thể thử thách ở những thị trường khó tính, tiêu chuẩn cao mang lại lợi nhuận biên lớn hơn nhưng phải tìm hiểu kỹ để hạn chế rủi ro. Đặc biệt, tuyệt đối nói không với lẩn tránh xuất xứ và gian lận thương mại. Chỉ cần một doanh nghiệp dán nhãn giả xuất xứ Việt Nam để lách thuế, có thể kéo theo sự ảnh hưởng đến toàn bộ ngành hàng xuất khẩu của cả quốc gia

Bài, ảnh: MINH HUYỀN