"Tôi hy vọng khi bạn khép lại những trang cuối cùng, bạn sẽ không chỉ hiểu cách làm báo trong thời đại số mà còn hiểu vì sao báo chí vẫn quan trọng hơn bao giờ hết", tác giả, ThS Phan Văn Tú (Trưởng ngành Báo chí, Khoa Báo chí Truyền thông Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) viết như thế khi mở đầu “Làm báo thời đa nền tảng”. Và quyển sách vừa được NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh ấn hành này hoàn toàn làm được điều đó.

Sách không đồ sộ, chỉ 185 trang, nhưng đầy ắp kiến thức cập nhật chuyên sâu về tư duy và kỹ năng báo chí thời đại số được viết với nhịp điệu nhanh, dễ hiểu. Đồng thời, vẫn quyện chặt với những luận giải sâu sắc về giá trị cốt lõi làm nên vị trí của nghề báo và nhà báo giữa thời “độc giả, khán giả, thính giả” trên hệ sinh thái truyền thông số đã trở thành “người dùng (user)”.

ThS Phan Văn Tú cho rằng thế hệ nhà báo hôm nay “không chỉ biết cách kể một câu chuyện, phản ánh, bình luận một sự kiện mà còn phải hiểu cách định dạng câu chuyện ấy, sự kiện, vấn đề ấy theo logic của từng nền tảng, theo đặc điểm của từng môi trường truyền thông, cho từng nhóm công chúng chuyên biệt, với tốc độ mà công nghệ đòi hỏi”. Và quan điểm ấy được tác giả kiến giải qua 6 chương được viết khúc chiết cách vận hành, bí quyết kỹ năng nghề báo thời đa nền tảng: “Sứ mệnh cũ, năng lực mới”, “Kể chuyện đa nền tảng”, “Màn hình dọc và truyền hình thời đa nền tảng”, “Podcast và livestream”, “Kế chuyện bằng dữ liệu”, “Trí tuệ nhân tạo và báo chí”.

Với lối viết có duyên, cuốn hút người đọc, những kiến thức chuyên ngành trong quyển sách có giá trị vượt khỏi “định dạng” là “sách cho nhà báo”. PGS.TS. Đinh Thị Thúy Hằng (nguyên Giám đốc Trung tâm bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí Hội Nhà báo Việt Nam; Trưởng Khoa Marketing và Truyền thông, Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định đây là “Cuốn cẩm nang cho bất kỳ ai muốn hiểu cách thông tin được tạo ra, lan tỏa và tác động đến cộng đồng trong thời đại số. Đây là một công trình rất có giá trị và đáng tham khảo giúp người đọc nhận diện báo chí Việt Nam đang ở đâu trong tiến trình chuyển đổi số, và cần chuẩn bị gì để không bị bỏ lại phía sau trong đường đua đa nền tảng”.

Tác giả cũng vượt lên trên câu chuyện kỹ năng và công nghệ để thảo luận về những giá trị quan trọng của báo chí thời đại số, qua lời khẳng định: “Công nghệ sẽ còn thay đổi rất nhanh nhưng kỹ năng phản ánh, bình luận đúng, hay, thật, nhân văn vẫn luôn là cốt lõi” và “Nếu bạn hiểu rõ bản chất sự kiện - vấn đề, nếu bạn biết vì sao thông tin ấy cần được lan tỏa, và nếu bạn sẵn sàng học hỏi cách thức mới để lan tỏa nó thì dù nền tảng nào nổi lên hay biến mất, bạn vẫn sẽ là một nhà báo vững vàng”.

Đồng tình với tác giả, TS. Triệu Thanh Lê (Trưởng Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) nhận xét: “Tác giả đồng thời nhấn mạnh và bảo vệ các giá trị cốt lõi đã định hình nên nghề báo ngay từ buổi đầu: sự tử tế, chính trực và minh bạch”. Theo tác giả Phan Văn Tú, dó cũng chính là nền tảng để nhà báo vẫn giữ vai trò chính trong “hệ sinh thái truyền thông AI hóa”, bằng cách tập trung vào khả năng giải thích, phân tích chuyên sâu và giá trị nhân văn - những giá trị cốt lõi mà AI chưa làm được.

Khép sách lại, độc giả hoàn toàn đồng ý rằng hiện nay người làm báo cũng là người sáng tạo nội dung (content creator), và ngược lại nhiều content creator đang làm báo. Biên giới mờ đi, cũng là lúc trách nhiệm của nhà báo càng nhiều và rõ nét hơn. Đó là người làm báo không chỉ biết “viết”, “chụp ảnh” hay “quay phim”… mà còn phải biết chọn hình thức kể chuyện phù hợp nhất với từng nền tảng và người xem mà vẫn giữ được bản chất báo chí: kiểm chứng, trung thực, khách quan, cân bằng, công bằng và nhân văn.

Bài, ảnh: Xuân Viên