Trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump tìm cách siết chặt kinh tế đối với Iran, các nước vùng Vịnh bắt đầu tăng cường chi tiêu cho an ninh,  trong khi tìm kiếm tuyến đường vòng qua eo biển Hormuz.

Xe nối đuôi nhau vận chuyển hàng xuất nhập khẩu trên tuyến đường núi đến Khorfakkan - cảng chiến lược của UAE nằm ngoài eo biển Hormuz. Ảnh: Washington Post

Majed al-Ansari, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar kiêm cố vấn của Thủ tướng Mohammed bin Abdulrahman Al Thani, cho biết mối đe dọa chính đối với vùng Vịnh hiện nay là “bình thường hóa” khủng hoảng.

Quan điểm này nêu bật rủi ro đối với các đồng minh của Mỹ khi cuộc chiến chống Iran chưa có dấu hiệu kết thúc. Nó cũng phản ánh thực trạng xung đột tại Trung Đông kéo dài khiến việc chấp nhận khủng hoảng như một phần tất yếu của đời sống chính trị khu vực, làm xói mòn nỗ lực ngoại giao và tạo tiền lệ xấu cho an ninh vùng Vịnh.

Hiện tại, thay vì triển khai chiến dịch quân sự quy mô lớn trên bộ, chính quyền Tổng thống Trump đang áp dụng chiến lược kết hợp phong tỏa hải quân và siết chặt trừng phạt kinh tế nhằm gây sức ép tối đa buộc Iran nhượng bộ. Nhưng các chuyên gia không cho rằng “Chiến dịch cô lập kinh tế” của Washington sẽ khiến Tehran khuất phục hay thay đổi chính sách.

Cố vấn ngoại giao của Tổng thống Các Tiểu Vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Anwar Gargash nói rằng Iran về mặt địa lý vẫn là láng giềng và các bên đến lúc nào đó sẽ phải tìm cách xây dựng lại lòng tin, khôi phục quan hệ với Tehran. Phát biểu này làm nổi bật thế cân bằng đầy thách thức mà Washington phải đối mặt khi vừa muốn gây áp lực kinh tế tối đa lên Tehran, lại vừa không gây tổn hại cho các đồng minh gắn bó mật thiết với Iran về kinh tế.

Trong bối cảnh đó, al-Ansari tái khẳng định tầm quan trọng của liên minh chiến lược với Mỹ cũng như duy trì lực lượng quốc tế tại khu vực. Nhưng ông cũng nói rõ điều đó chưa đủ bảo đảm an toàn tuyệt đối cho vùng Vịnh, đặc biệt khi diễn biến gần đây phơi bày giới hạn của việc chỉ dựa vào quan hệ đối tác chiến lược đơn lẻ.

Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar, “quyền tự chủ chiến lược” hiện mới là yếu tố thiết yếu. Trong đó, ông kêu gọi các nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) tăng cường năng lực phòng thủ nội sinh, xây dựng cơ chế an ninh tập thể linh hoạt, đẩy mạnh ngoại giao và hỗ trợ kinh tế để bảo vệ chuỗi cung ứng thay vì chỉ dựa vào “chiếc ô an ninh” của Mỹ.

Theo quan sát của Trung tâm B’huth chuyên nghiên cứu chính sách công Dubai, ngành công nghiệp quốc phòng và vũ khí đang mở rộng khắp vùng Vịnh khi các quốc gia đa dạng hóa đối tác chiến lược và công nghệ ngoài Mỹ - như Ukraine, Thổ Nhĩ Kỳ và Hàn Quốc - nhằm tự chủ quốc phòng và chuẩn bị cho cấu trúc an ninh đa tầng mới. Sự thích ứng linh hoạt về an ninh khu vực cũng được Mỹ ngầm chấp nhận khi UAE triển khai hệ thống phòng thủ do Trung Quốc sản xuất đến Bahrain, quốc gia liên tục bị nhắm mục tiêu trong các đợt tập kích bằng máy bay không người lái và tên lửa của Iran.

Trên mặt trận kinh tế, Tổng thống Trump tuyên bố quân đội Mỹ đang hỗ trợ vận chuyển hàng triệu thùng dầu qua Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới. Tuy nhiên, dữ liệu từ các công ty theo dõi hàng hải mới đây cho thấy số lượng tàu thuyền qua eo biển hiện giảm xuống mức thấp nhất kể từ tháng 5 do giao tranh Mỹ - Iran leo thang từ đầu tháng 9.

Trước rủi ro khi phải phụ thuộc vào một điểm nghẽn năng lượng duy nhất, các quốc gia trên khắp Trung Đông đang gấp rút xây dựng đường ống dẫn dầu và tuyến đường thương mại thay thế.

Tại UAE, Saudi Arabia và Oman, các nhà khai thác dầu mỏ hiện có thể sử dụng cảng hướng ra Biển Arab và Ấn Độ Dương để tiếp tục xuất khẩu dầu và nhập khẩu hàng hóa nhóm ngành khác. Hồi tháng 7, công ty điều hành cảng Jebel Ali khổng lồ ở Dubai là DP World còn cho biết sẽ xây dựng 2 bến cảng nước sâu mới tại Fujairah để tạo tuyến vận tải tránh eo biển Hormuz. Hiện Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi cũng đẩy nhanh tiến độ dự án đường ống dẫn dầu chiến lược Đông - Tây mới nhằm kịp đưa vào hoạt động trong năm 2027 với kỳ vọng giúp tăng gấp đôi công suất xuất khẩu dầu qua cảng tránh eo biển Hormuz.

MAI QUYÊN (Theo Washington Post)