Bài 1: Sau cuộc sắp xếp lớn - phép thử từ cơ sở

Chính quyền địa phương 2 cấp đã đưa cấp xã vào một vị trí hoàn toàn khác trong hệ thống quản trị. Không còn cấp huyện làm tầng trung gian, nhiều việc mới, việc khó và cả những vấn đề rất sát cuộc sống của người dân được đặt trực tiếp lên bàn làm việc của xã, phường. Chính ở nơi gần dân nhất ấy, năng lực lãnh đạo của tổ chức đảng và chất lượng cán bộ đang trải qua một phép thử thực chất.

Khi xã, phường trở thành “tuyến đầu”

Một thay đổi về mô hình tổ chức có thể hoàn thành bằng quyết định hành chính. Nhưng để một bộ máy mới hoạt động nhịp nhàng lại là câu chuyện của con người, năng lực và phương pháp làm việc. Từ ngày 1-7-2025, chính quyền địa phương 2 cấp chính thức vận hành. Đối với TP Cần Thơ, đây đồng thời là thời điểm bắt đầu một không gian hành chính, kinh tế, xã hội rộng lớn hơn sau hợp nhất.

Một năm sau sáp nhập, 103 xã, phường của thành phố không chỉ mang tên gọi mới hoặc địa giới mới. Vai trò của cấp cơ sở cũng thay đổi về chất. Sau khi kết thúc hoạt động cấp huyện, hàng loạt nhiệm vụ được phân định lại. Đến ngày 31-5-2026, cấp xã ở TP Cần Thơ thực hiện 1.379 nhiệm vụ. Để hỗ trợ những nơi còn thiếu chuyên môn, thành phố đã điều động, luân chuyển, biệt phái, tăng cường 283 cán bộ, công chức, viên chức xuống cơ sở.

Những con số đó cho thấy sức ép của sự chuyển đổi. Cấp xã hôm nay phải xử lý những vấn đề phức tạp hơn trước, nhưng người dân lại có quyền kỳ vọng công việc được giải quyết nhanh hơn vì đã giảm một tầng trung gian.

Bộ máy ít tầng hơn nhưng yêu cầu đối với mỗi tầng còn lại cao hơn.

“Điểm nghẽn” không còn nằm trên sơ đồ tổ chức

Thời gian đầu của bất kỳ cuộc sắp xếp lớn nào cũng có thể xuất hiện những trục trặc: thiếu người đúng chuyên môn, dữ liệu chưa đồng bộ, trụ sở chưa thật thuận tiện, quy trình mới cần thời gian hoàn chỉnh. Những khó khăn này có thể khắc phục bằng đầu tư, đào tạo và điều chỉnh cơ chế. Khó khắc phục hơn là tư duy làm việc cũ tồn tại trong bộ máy mới.

Khi quyền được phân xuống nhưng cán bộ vẫn chờ xin ý kiến; khi thủ tục đã rút ngắn nhưng hồ sơ vẫn “nằm” ở một khâu; khi quy định đã rõ nhưng người thực thi sợ trách nhiệm; khi phối hợp liên ngành chưa tốt khiến người dân phải chờ, thì điểm nghẽn không nằm ở mô hình mà nằm trong cách vận hành mô hình.

Tháng 8-2026, Ban Thường vụ Thành ủy Cần Thơ đã chỉ rõ vấn đề cần tập trung khắc phục là khâu thực thi và chất lượng đội ngũ cán bộ; ở một số nơi vẫn còn biểu hiện trách nhiệm chưa rõ, phối hợp chưa chặt, xử lý chậm, né tránh và ngại đổi mới.

Nhìn thẳng vào những hạn chế như vậy là rất cần thiết. Bởi sau cuộc sắp xếp quy mô lớn, thách thức kế tiếp không phải tiếp tục “vẽ” lại bộ máy, mà là làm cho mỗi vị trí trong bộ máy thực sự tạo ra giá trị.

Một cán bộ cơ sở hôm nay cần năng lực khác trước

Có thời điểm người ta quen đánh giá cán bộ cấp xã chủ yếu qua kinh nghiệm địa bàn, kỹ năng vận động quần chúng và khả năng triển khai nhiệm vụ. Những năng lực ấy vẫn cần, nhưng chưa đủ.

Cán bộ cấp xã trong chính quyền 2 cấp còn phải xử lý công việc có tính pháp lý cao hơn, sử dụng thành thạo nền tảng số, phối hợp trực tiếp với cơ quan thành phố, chủ động xử lý những vấn đề không còn cấp huyện đứng giữa hỗ trợ.

Đối với cán bộ lãnh đạo, yêu cầu còn cao hơn: vừa phải hiểu địa bàn, vừa có tư duy quản trị; vừa gần dân, vừa làm chủ quy định; vừa biết quyết định, vừa chịu được áp lực trách nhiệm.

Chính vì vậy, việc thành phố tăng cường cán bộ ở các lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, tài chính, khoa học và công nghệ, xây dựng về xã, phường là một giải pháp cần thiết trong giai đoạn chuyển tiếp. Nhưng về lâu dài, câu trả lời phải là xây dựng được đội ngũ tại chỗ đủ sức đảm đương nhiệm vụ.

Tinh gọn đúng nghĩa phải là đúng người hơn, đúng việc hơn, quy trình tốt hơn và trách nhiệm rõ hơn.

Tổ chức đảng đứng ở đâu trong phép thử ấy?

Đây là câu hỏi cốt lõi. Đảng lãnh đạo hệ thống chính trị nhưng không làm thay chính quyền. Vì vậy, đổi mới phương thức lãnh đạo không thể hiểu là cấp ủy can thiệp vào từng hồ sơ hành chính hay sự vụ chuyên môn.

Vai trò của cấp ủy trước hết nằm ở việc xác định đúng vấn đề trọng tâm, lựa chọn đúng cán bộ, thiết lập kỷ luật thực thi và kiểm tra kết quả.

Một đảng ủy xã mạnh phải biết hôm nay địa phương đang tắc ở đâu. Tắc ở giải phóng mặt bằng? Tắc ở thủ tục đất đai? Tắc ở hạ tầng số? Tắc ở thái độ phục vụ? Hay tắc ở chính sự thiếu quyết đoán của một vài vị trí?

Nếu không tìm đúng nút thắt, nghị quyết dù viết rất đầy đủ cũng khó tạo chuyển biến.

Cấp ủy vì vậy phải thay đổi cách nghe báo cáo. Không chỉ nghe “đã làm gì”, mà cần hỏi “việc gì chưa xong và vì sao chưa xong”. Không chỉ nghe tỷ lệ hoàn thành, mà phải nhìn những hồ sơ trễ hạn. Không chỉ đánh giá tập thể qua phong trào, mà phải xem người dân đang phản ánh điều gì. Không chỉ đợi định kỳ kiểm tra, mà cần tổ chức giám sát ngay khi phát hiện một vấn đề có nguy cơ kéo dài.

Cơ sở mạnh thì mô hình mới mới mạnh

Một ví dụ điển hình ở xã Thạnh Thới An, việc tổ chức tiếp nhận hồ sơ lưu động tại các ấp cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý, thay vì chỉ bố trí thật tốt nơi tiếp dân ở trụ sở, chính quyền chủ động tìm cách đưa dịch vụ đến gần dân hơn. Trong 6 tháng đầu năm 2026, gần 99% trong tổng số 1.617 hồ sơ tiếp nhận của xã được thực hiện qua dịch vụ công trực tuyến.

Giá trị của mô hình không chỉ ở con số hồ sơ. Nó cho thấy khi cơ sở được trao quyền, có năng lực và chủ động sáng tạo, khoảng cách địa lý không nhất thiết trở thành khoảng cách hành chính. Ngược lại, nếu cấp xã thiếu người, thiếu năng lực hoặc thiếu tinh thần trách nhiệm, việc giảm tầng trung gian có thể làm áp lực dồn xuống nơi gần dân nhất. Do đó, một năm đầu tiên của chính quyền địa phương 2 cấp có thể xem là giai đoạn dựng khung; những năm tiếp theo phải là giai đoạn làm khỏe từng mắt xích.

Cần tiếp tục rà soát đội ngũ theo vị trí việc làm; tăng đào tạo theo những nhiệm vụ thực tế cấp xã đang phải xử lý; luân chuyển cán bộ không chỉ để bổ sung quân số mà để truyền kinh nghiệm; đồng thời có cơ chế đánh giá dựa nhiều hơn vào kết quả đầu ra.

Quan trọng hơn, phải hình thành một môi trường mà cán bộ có năng lực được khuyến khích hành động, cán bộ thiếu trách nhiệm được nhận diện, và người đứng đầu không thể đứng ngoài những tồn tại kéo dài của địa phương mình.

Phép thử cuối cùng diễn ra ngoài phòng họp

Đại hội Đảng bộ TP Cần Thơ lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 -2030, xác định xây dựng tổ chức đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo, đồng thời tiếp tục kiện toàn bộ máy và nâng chất đội ngũ cán bộ cơ sở là một trong những yêu cầu quan trọng của nhiệm kỳ 2025-2030. Mục tiêu này sẽ không được đo đầy đủ bằng số đầu mối giảm đi. Nó được kiểm nghiệm trong những tình huống rất cụ thể.

Một người dân có còn phải đi lòng vòng để hỏi nơi giải quyết hồ sơ? Một dự án có bị chậm vì không ai dám chịu trách nhiệm? Một cán bộ trẻ có được trao việc để phát huy năng lực? Một phản ánh chính đáng của dân có được cấp ủy xem là vấn đề cần giải quyết? Một việc thuộc thẩm quyền xã có thực sự được quyết ở xã?

Ở chính những câu hỏi ấy, năng lực của bộ máy mới và vai trò của tổ chức đảng hiện ra rõ nhất.

Cuộc sắp xếp lớn đã tạo ra một cấu trúc mới. Nhưng cấu trúc chỉ là điều kiện. Sức mạnh thực sự của chính quyền địa phương 2 cấp sẽ được quyết định ở cơ sở, nơi mỗi ngày chủ trương của Đảng phải đi qua hành động của cán bộ để trở thành kết quả mà người dân có thể cảm nhận.

NGỌC YẾN - PHƯƠNG NGỌC

Bài 2: Khi cấp ủy đi vào từng “việc khó”