Syria ngày 9-8 thông báo đã đạt được thỏa thuận để tiếp quản 2 căn cứ chiến lược của nước này mà Nga sử dụng lâu nay, qua đó gần như chấm dứt hiện diện quân sự của Mát-xcơ-va tại quốc gia Trung Đông.

Căn cứ không quân Hmeimim ở Syria. Ảnh: AFP

Theo thỏa thuận, Syria sẽ quản lý căn cứ không quân Hmeimim và một phần quân cảng Taurus, phía Đông Địa Trung Hải. Các cơ sở quân sự tại cả 2 địa điểm này sẽ được chuyển thành các trung tâm huấn luyện chung dành cho nhân sự Nga và Syria. Quá trình chuyển đổi dự kiến sẽ hoàn tất trong vòng 3 tháng.

Thỏa thuận được hoàn tất sau 18 tháng đàm phán giữa hai bên. Bộ Ngoại giao Syria cho biết thỏa thuận là hành động “tái tổ chức sự hiện diện của Nga” dọc bờ biển nước này và “mở đường cho một giai đoạn mới” trong quan hệ giữa hai nước.

Cơ quan Quản lý Cảng và Hải quan Syria sẽ tiếp quản các cơ sở thương mại trước đây do Nga vận hành tại Taurus, bao gồm Cầu cảng số 4, cùng các nhà kho và cơ sở hạ tầng liên quan.

Nga từng tìm cách thiết lập một trung tâm hậu cần thương mại tại cảng Taurus, sử dụng Cầu cảng số 4. Theo đó, trung tâm vẫn sẽ thuộc quyền kiểm soát của Syria và mọi hoạt động tại đây sẽ phải cần sự phê duyệt từ chính quyền Syria.

Thỏa thuận mới có ý nghĩa quan trọng vì Hmeimim và Taurus từ lâu đóng vai trò như những trụ cột chính trong sự hiện diện quân sự của Nga tại khu vực. Hmeimim là căn cứ không quân chủ chốt của Mát-xcơ-va tại Syria, trong khi Taurus cung cấp cho Nga một cứ điểm hải quân quan trọng ở Địa Trung Hải. Hai cơ sở này cùng hỗ trợ các hoạt động quân sự của Nga cũng như sự hiện diện chiến lược rộng hơn của Mát-xcơ-va tại Trung Đông.

Tương lai của hai căn cứ trở nên không chắc chắn kể từ khi cựu Tổng thống Syria Bashar al-Assad bị lật đổ vào cuối năm 2024, sau một cuộc tấn công chớp nhoáng của phe nổi dậy Hồi giáo do ông Ahmad al-Sharaa lãnh đạo. Ông Sharaa hiện là Tổng thống lâm thời của Syria.

Nga từng là đồng minh chính trị và quân sự quan trọng nhất của ông Assad khi Syria chìm trong nội chiến từ năm 2011-2024. Mát-xcơ-va đã trực tiếp can thiệp vào cuộc xung đột này và giúp chính quyền Assad giành lại quyền kiểm soát phần lớn lãnh thổ đất nước.

Sau khi Tổng thống Assad bị lật đổ, ông và gia đình được phép tị nạn tại Nga. Mát-xcơ-va không can thiệp quân sự để bảo vệ ghế lãnh đạo của ông, trong khi các lực lượng Nga dần rút khỏi những khu vực khác của Syria và tập trung tại 2 căn cứ ven Địa Trung Hải.

Bất chấp việc thay đổi lãnh đạo, Damascus vẫn tìm cách duy trì quan hệ với Mát-xcơ-va. Kể từ khi lên nắm quyền, ông Sharaa đã 2 lần đến Nga gặp Tổng thống Vladimir Putin.

Thỏa thuận mới nhất cho thấy Damascus và Mát-xcơ-va đã tìm được giải pháp duy trì hợp tác quân sự, đồng thời trao cho Syria quyền kiểm soát lớn hơn đối với các cơ sở nằm trên lãnh thổ đất nước.

HẠNH NGUYÊN (Theo AFP, India Today)