Pháp tuyên bố sẽ xây dựng ít nhất 6 lò phản ứng hạt nhân mới trong những thập niên tới, biến điện hạt nhân thành trung tâm trong tham vọng carbon trung tính của nước này vào năm 2050.

Một nhà máy điện hạt nhân tại Pháp. Ảnh: Reuters

Tổng thống Emmanuel Macron mới đây thông báo các nhà máy mới sẽ được xây dựng và vận hành bởi Cơ quan năng lượng quốc gia Pháp (EDF), tập đoàn điện lực đang chật vật bởi nợ nần. EDF ước tính kinh phí xây dựng 6 lò phản ứng mới rơi vào khoảng 57 tỉ USD, tùy thuộc vào các điều kiện tài chính. Lò phản ứng mới đầu tiên, bản cải tiến của lò phản ứng thế hệ 3 (EPR), sẽ đi vào hoạt động trong năm 2035. Pháp cũng sẽ nghiên cứu xây thêm 8 lò phản ứng khác, đồng thời vạch ra kế hoạch đẩy mạnh ngành xây dựng nhà máy điện hạt nhân của nước này. Các lò phản ứng EPR được cho là có ưu điểm lớn về độ an toàn và hoạt động hiệu quả hơn so với các lò phản ứng truyền thống, đồng thời tạo ra ít rác thải hạt nhân hơn.

Ngoài ra, chủ nhân Điện Élysée còn muốn kéo dài tuổi thọ của các nhà máy điện hạt nhân cũ tại Pháp từ 40 năm hiện nay lên hơn 50 năm. Quyết định này đánh dấu bước thay đổi đáng kể so với cam kết trước đó là đóng cửa hơn 10 trong số 56 lò phản ứng của EDF trước năm 2035. Quốc gia hình lục lăng hiện có 56 lò phản ứng hạt nhân, cung cấp 70% sản lượng điện toàn quốc, nhưng nhiều lò phản ứng trong số này sắp hết tuổi thọ.

Tuyên bố trên là một trong những kế hoạch xây dựng lò phản ứng hạt nhân tham vọng nhất trên thế giới, kể từ khi thảm họa tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima ở Nhật Bản năm 2011 giáng đòn vào nỗ lực xây dựng lò phản ứng mới trên toàn cầu.

Kế hoạch của nhà lãnh đạo Pháp được định hình bởi mục tiêu carbon trung tính trong vòng 3 thập niên tới của Liên minh châu Âu (EU), trong đó tập trung vào các dạng năng lượng không phát các khí thải gây hiệu ứng nhà kính hoặc phát thải ít hơn so với nhiên liệu hóa thạch, bao gồm điện hạt nhân. Giá năng lượng tăng cao cùng với những lo ngại việc châu Âu phụ thuộc vào khí đốt nhập khẩu từ Nga cũng là nguyên nhân khiến giới chức Pháp muốn độc lập hơn về năng lượng.

Trước đó, ngày 9-2, Tổng thống Macron đã đề xuất xây dựng một lò phản ứng cỡ nhỏ với nguồn vốn đầu tư công 1,1 tỉ USD. Đây là một phần của kế hoạch đầu tư dài hạn “Pháp 2030” nhằm đưa nền kinh tế lớn thứ 7 thế giới đi đầu trong sản xuất điện không phát thải carbon. Năm ngoái, ông đã thông báo kế hoạch đầu tư 9,1 tỉ USD cho quá trình khử carbon và giảm phát thải khí nhà kính thông qua phát triển điện hạt nhân, hydro xanh, điện khí hóa trong công nghiệp vào năm 2030.

Con đường gập ghềnh

Paris đã tích cực vận động hành lang để điện hạt nhân được phân loại là “bền vững” theo những quy định về đầu tư xanh mà Ủy ban châu Âu (EC) đề xuất hồi đầu tháng 2 này. Nếu quy định được thông qua, nó sẽ giảm chi phí đầu tư vào các dự án năng lượng hạt nhân. Những quốc gia ủng hộ điện hạt nhân như Pháp lập luận rằng nguồn năng lượng không phát thải CO2 này là nhân tố quan trọng để đạt được những mục tiêu về khí hậu. Ngược lại, các nước phản đối thì lo ngại chất thải phóng xạ (vẫn nguy hiểm chết người trong hàng chục ngàn năm) và chi phí xây dựng nhà máy điện hạt nhân quá đắt đỏ. Để có hiệu lực, dự thảo đề xuất phải được 20/27 quốc gia EU hoặc đa số thành viên của Nghị viện châu Âu thông qua.

Về vấn đề này, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Kinh tế và Bảo vệ khí hậu Đức Robert Habeck hôm 25-1 tuyên bố sẽ chống lại nỗ lực của EU gọi điện hạt nhân là “bền vững”, và thay vào đó ông cho rằng châu Âu nên tập trung vào các nguồn năng lượng sạch, như nhiên liệu hydro.

Từ đầu năm 2022, Robert Habeck khẳng định Bộ của ông sẽ xem xét khả năng sử dụng năng lượng sạch hydro để giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Tuy Đức chỉ chiếm khoảng 1% dân số thế giới song lại “đóng góp” hơn 2% lượng khí thải carbon. Nền kinh tế lớn nhất châu Âu tuyên bố đang trong quá trình loại bỏ hoàn toàn việc sản xuất điện hạt nhân, với các nhà máy cuối cùng sẽ ngừng hoạt động vào cuối năm nay. Bỉ cũng sẽ có động thái tương tự.

Thật ra, an toàn hạt nhân vẫn đang gây chia rẽ châu Âu sau thảm họa Fukushima. Ở Mỹ, các nhà máy điện hạt nhân cũng đang đóng cửa bớt các lò phản ứng.

HẠNH NGUYÊN (Theo Reuters, WSJ)