Paris tỏ ra dịu giọng với Washington liên quan việc thiết lập liên minh Úc - Anh - Mỹ (AUKUS), nhưng vẫn còn hậm hực với Canberra.

Khi gặp nhau bên lề hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) tại thủ đô Rome, Ý hôm 29-10, Tổng thống Mỹ Joe Biden thừa nhận với người đồng cấp Pháp Emmanuel Macron rằng: “Những gì chúng tôi đã làm rất vụng về. Tôi cứ nghĩ Pháp đã được thông báo từ trước đó rất lâu rằng thỏa thuận đóng tàu ngầm của họ với Úc sẽ không thành công”. Chủ nhân Nhà Trắng còn nhấn mạnh “Mỹ không có đồng minh nào tốt hơn Pháp”. Ðáp lại, Tổng thống Macron hoan nghênh nỗ lực của Mỹ nhằm xoa dịu cuộc khủng hoảng liên quan AUKUS, đồng thời nhìn nhận Paris và Washington ở thời điểm này cần “hướng đến tương lai”. Ðây là cuộc gặp đầu tiên giữa hai lãnh đạo kể từ khi AUKUS ra đời hồi tháng 9 vừa qua.

Tổng thống Mỹ Biden (trái) trong cuộc gặp phá băng với người đồng cấp Pháp Macron tại Rome hôm 29-10. Ảnh: Reuters

Theo một phần trong thỏa thuận AUKUS, Mỹ và Anh sẽ hỗ trợ Úc về công nghệ để chế tạo ít nhất 8 tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân. Vì thế, Canberra tuyên bố hủy hợp đồng mua 12 tàu ngầm điện - diesel trị giá 40 tỉ USD đã ký với Paris năm 2016. Vụ việc lập tức gây ra căng thẳng ngoại giao giữa Pháp với Mỹ và Úc. Paris tức giận gọi AUKUS là hành động “đâm sau lưng”, đồng thời triệu hồi đại sứ tại Mỹ và Úc về nước để tham vấn. Ðó là lần đầu tiên Pháp triệu hồi đại sứ tại Mỹ từ khi hai nước thiết lập quan hệ vào năm 1778.

Tổng thống Pháp phàn nàn Thủ tướng Úc

Cũng tại Rome hôm 31-10, Tổng thống Macron lên tiếng cáo buộc Thủ tướng Úc Scott Morrison nói dối ông về việc hủy thỏa thuận đóng tàu ngầm. Khi được báo giới hỏi liệu Thủ tướng Morrison có “nói dối” ông hay không, Tổng thống Macron trả lời: “Tôi không nghĩ, tôi biết điều đó”. Ông Macron sau đó quay sang mỉa mai Úc, nói nước này đã đi từ một hợp đồng ký kết với Pháp về đóng tàu ngầm quay trở lại quy trình ban đầu về điều tra, nắm bắt việc mua tàu ngầm của Mỹ.

Tuy nhiên, trong cuộc họp báo cùng ngày, Thủ tướng Morrison khẳng định mình “không hề dối trá” và từng giải thích với nhà lãnh đạo Pháp rằng các tàu ngầm thông thường sẽ không còn đáp ứng được nhu cầu của Úc nữa. Giải thích lý do không trao đổi với Tổng thống Macron về việc Úc mở các cuộc thảo luận với Mỹ và Anh liên quan tàu ngầm hạt nhân, ông Morrison cho rằng điểm mấu chốt nằm ở yếu tố an ninh, bí mật.

Ðài ABC (Úc) cũng dẫn lời Thủ tướng Morrison nói Tổng thống Macron đáng ra nên nhận thấy sự thay đổi quan điểm của Úc vì ông đã nêu vấn đề khi ăn tối chung tại Ðiện Élysée vào tháng 6 năm nay. Dù vậy, ông Morrison không nói thẳng là sẽ hủy thương vụ với Pháp mà chỉ nói tàu ngầm quy ước sẽ không đáp ứng lợi ích chiến lược của Úc.

Hệ lụy của AUKUS còn là việc các cuộc đàm phán giữa Liên minh châu Âu (EU) và Úc về Hiệp định thương mại tự do (FTA) bị hoãn. Vòng đàm phán thứ 12 dự kiến diễn ra vào ngày 12-10 nhưng đã bị dời sang tháng 11. Lúc đầu Úc hy vọng thỏa thuận được chốt lại trước cuối năm nay. Trước đó, trong động thái nhằm trừng phạt Úc vì “xé bỏ” hợp đồng đóng tàu ngầm, Pháp đã vận động các đồng minh châu Âu tạm ngừng các cuộc thương thuyết FTA giữa Brussels và Canberra. Phía Pháp thậm chí cảnh báo nước này có thể ngăn chặn thúc đẩy một thỏa thuận thương mại tự do EU - Úc. Ðược biết, các thỏa thuận thương mại đòi hỏi sự ủng hộ của tất cả 27 quốc gia thành viên EU mới được thông qua. EU là đối tác thương mại lớn thứ ba của Úc năm 2020 với kim ngạch hàng hóa song phương đạt 42 tỉ USD và dịch vụ đạt 30 tỉ USD.

Trong cuộc điện đàm với Thủ tướng Morrison cuối tuần trước, Tổng thống Macron cho rằng quyết định của Úc đã “phá vỡ mối quan hệ tin cậy” và Canberra nên đề xuất các hành động cụ thể để hàn gắn rạn nứt ngoại giao.

HẠNH NGUYÊN (Tổng hợp)