Mỹ đang có kế hoạch đổ hàng tỉ USD vào sản xuất chip bán dẫn để đối đầu với Trung Quốc, nhưng điều này lại khiến Nhật Bản - quốc gia từng thống trị ngành công nghiệp bán dẫn thế giới - lo ngại tiếp tục bị tuột dốc sau 3 thập niên giậm chân tại chỗ.

Các kỹ sư sản xuất chip Nhật Bản trong giờ làm việc. Ảnh: WSJ

Thông qua “Đạo luật CHIPS cho nước Mỹ”, Washington đang huy động nguồn tài trợ và gây áp lực buộc các đồng minh có năng lực sản xuất chip phải ra sức đóng góp. Ngoài ra, Mỹ cũng đặt mục tiêu hợp nhất toàn bộ quy trình sản xuất chip bán dẫn bằng cách khắc phục những hạn chế về nguồn vốn và cơ sở hạ tầng.

“3 thập niên mất mát”

Nhật Bản lo ngại kế hoạch đầy tham vọng của Mỹ có thể “kết liễu” ngành công nghiệp bán dẫn từng thống trị thế giới của xứ mặt trời mọc. Theo Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI), sau “3 thập kỷ mất mát”, thị phần sản xuất chip toàn cầu của nước này đã giảm từ một nửa xuống còn 1/10 do để “lọt” khách hàng vào tay các đối thủ khác và không duy trì được vị trí dẫn đầu trong ngành sản xuất tiên tiến.

Và trong bối cảnh Trung Quốc và Mỹ tăng cường hỗ trợ sản xuất chip bán dẫn để sử dụng trong các thiết bị từ điện thoại thông minh đến tên lửa, giới chức Nhật sợ rằng nước này sẽ bị vắt kiệt sức lực hoàn toàn. “Chúng ta không thể tiếp tục những gì chúng ta đã làm, chúng ta phải làm điều gì đó ở một cấp độ hoàn toàn khác” - cựu Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe phát biểu trước các thành viên đảng Dân chủ Tự do cầm quyền tại cuộc họp đầu tiên của đảng này bàn về cách thức nước Nhật có thể dẫn đầu nền kinh tế số.

Theo METI, Nhật đang đứng trước nguy cơ bị gạt ra khỏi trật tự thế giới công nghệ mới, khi mà thị phần chip bán dẫn có khả năng sẽ bằng 0 vào năm 2030. Ngoài ra, mối quan tâm của giới chức xứ hoa anh đào là tương lai của các công ty hàng đầu thế giới của nước này, vốn chuyên cung cấp cho các nhà sản xuất chip bán dẫn các mặt hàng như tấm silicon, màng hóa chất hay máy móc sản xuất. Giới chức Nhật lo ngại bằng cách thu hút các công ty sản xuất chip khổng lồ của châu Á như TSMC (Ðài Loan), Mỹ có thể khiến các công ty này làm theo ý muốn của Washington. Tập đoàn Samsung của Hàn Quốc cũng đã cam kết đầu tư 17 tỉ USD sản xuất chất bán dẫn tại Mỹ.

Kazumi Nishikawa, Giám đốc công nghệ thông tin tại METI, thậm chí còn lo lắng các công ty công nghệ của Nhật Bản có thể chuyển hướng đầu tư sản xuất đến Mỹ.

Chiến lược cạnh tranh mới

Trong nỗ lực theo kịp cuộc đua công nghệ, chính quyền Thủ tướng Yoshihide Suga hồi tháng 6 đã phê duyệt một chiến lược do nhóm của ông Nishikawa đưa ra nhằm đảm bảo Nhật Bản có đủ nguồn chip bán dẫn để cạnh tranh trong các công nghệ có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong tương lai, như trí tuệ nhân tạo (AI), kết nối 5G tốc độ cao và xe tự lái. Ngoài ra, Nhật Bản cũng đang đặt mục tiêu biến nước này thành một trung tâm dữ liệu của châu Á, từ đó tạo ra nhu cầu lớn về chất bán dẫn, giúp thu hút các nhà sản xuất chip xây dựng các nhà máy tại nước này.

Song, Nhật Bản có thành công hay không phụ thuộc vào nguồn tiền nước này đổ vào đầu tư. Cho đến nay, Nhật Bản đã phân bổ 500 tỉ yen (tương đương 4,5 tỉ USD) để củng cố chuỗi cung ứng công nghệ nhằm giúp các công ty đối mặt với tình trạng thiếu chip bán dẫn và các thành phần khác trong đại dịch COVID-19. Nhưng mức phân bổ này được cho là quá ít so với các quốc gia khác. Chẳng hạn, Thượng viện Mỹ vừa thông qua dự luật phân bổ 190 tỉ USD cho công nghệ mới, gồm 54 tỉ USD cho lĩnh vực chip bán dẫn, trong khi Liên minh châu Âu (EU) có kế hoạch chi 135 tỉ euro (159 tỉ USD) để “nuôi dưỡng” nền kinh tế kỹ thuật số của lục địa già.

 TRÍ VĂN (Theo Reuters, Nikkei Asia)