TRÍ VĂN (Tổng hợp)

Trận động đất kinh hoàng xảy ra hôm 6-2 ở biên giới Syria và Thổ Nhĩ Kỳ đã cướp đi sinh mạng của hàng chục ngàn người và hàng triệu người khác đang phải đối mặt với cái lạnh buốt của mùa đông mà không có nhà cửa hay nơi trú ẩn. Không những vậy, thảm họa thiên nhiên này còn tạo ra mối đe dọa an ninh khi các nhóm khủng bố địa phương tìm cách tận dụng cơ hội cho mục đích riêng của chúng.

Nhân viên cứu hộ Syria nỗ lực tìm kiếm nạn nhân sau trận động đất. Ảnh: AFP

Theo tờ Jerusalem Post, các tù nhân tại một nhà tù ở phía Tây Bắc Syria đã tạo ra náo loạn sau trận động đất. Một nguồn tin địa phương cho biết, ít nhất 20 tù nhân tại đây đã trốn thoát. Nhà tù này nằm ở thị trấn Rajo, cách biên giới Thổ Nhĩ Kỳ khoảng 5km và cách thành phố Aleppo của Syria chừng 65km. Nơi đây giam giữ 2.000 tù nhân, gồm 1.300 người được cho là thành viên của tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS).

“Sau khi động đất xảy ra, Rajo bị ảnh hưởng, các tù nhân bắt đầu nổi loạn và giành quyền kiểm soát một số khu vực của nhà tù. Khoảng 20 tù nhân đã trốn thoát, họ được cho là những chiến binh IS” - Hãng tin AFP dẫn lời một quan chức tại nhà tù Rajo cho biết. 

Bên kia biên giới, Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia đang phải vật lộn với hậu quả của động đất, hiện tại cũng không được trang bị đầy đủ để xử lý các mối đe dọa an ninh. Điều này được cho là có lợi đối với các tổ chức khủng bố, chẳng hạn như IS. Trên thực tế, việc Ankara tập trung mọi nguồn lực vào việc ứng phó với động đất thậm chí có thể tạo ra những tình huống thuận lợi cho các tổ chức khủng bố đang cố gắng xâm nhập biên giới từ Syria.

“Tất cả năng lượng của Thổ Nhĩ Kỳ được huy động để giải quyết các vấn đề liên quan đến động đất. Đây là thời điểm vàng dành cho các tổ chức cực đoan. Bất kỳ sự kiện nào, kể cả thảm họa thiên nhiên vốn có thể chuyển sự chú ý của một quốc gia sang một chủ đề khác ngoài việc đảm bảo an ninh biên giới đều được các tổ chức cực đoan như IS rất hoan nghênh” - Tiến sĩ Hamoon Khelghat-Doost, Giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Lincoln (Anh) và Đại học Üsküdar (Thổ Nhĩ Kỳ) lo ngại.

Ông Khelghat-Doost nói rằng IS từng tận dụng đại dịch COVID-19 như một cơ hội để tổ chức lại lực lượng. Ông này ước tính, hàng ngàn người Syria đã thiệt mạng và hàng triệu người khác mất nhà cửa, từ đó có thể dẫn đến một dòng người tị nạn Syria mới vượt biên sang Thổ Nhĩ Kỳ để tìm kiếm nơi trú ẩn và hỗ trợ. “Thành viên các tổ chức khủng bố khác nhau thường sử dụng các bi kịch nhân đạo để vượt biên sang Thổ Nhĩ Kỳ. Hiện đang xuất hiện nỗi sợ rằng lịch sử sẽ lặp lại trong những ngày tới” - ông Khelghat-Doost nói.

Biên giới giữa Syria và Thổ Nhĩ Kỳ kéo dài hơn 800km. Thỏa thuận an ninh song phương từng tồn tại ở biên giới 2 nước đã bị phong trào Mùa xuân Arab phá vỡ hồi đầu những năm 2010. Sau đó, cuộc nội chiến ở Syria diễn ra vào năm 2011, thời điểm khu vực Syria giáp Thổ Nhĩ Kỳ bị IS chiếm giữ, tạo ra mối đe dọa an ninh nghiêm trọng đối với Thổ Nhĩ Kỳ.

Để đối phó với cuộc nội chiến leo thang ở Syria, Thổ Nhĩ Kỳ đã thiết lập chính sách mở ở biên giới chung, cho phép người tị nạn Syria chạy trốn sang Thổ Nhĩ Kỳ. Song, tình hình trở nên phức tạp khi khoảng trống quyền lực ở Syria tạo môi trường thuận lợi cho sự trỗi dậy của các tổ chức cực đoan như IS. Một số hoạt động khủng bố trên khắp Thổ Nhĩ Kỳ khi đó được cho là do những kẻ cực đoan vượt biên từ Syria sang điều hành.

Để ngăn ngừa những mối đe dọa đó, Thổ Nhĩ Kỳ đã mở một số chiến dịch quân sự để bảo vệ biên giới, gồm Chiến dịch Lá chắn Euphrates giai đoạn 2016-2017, Chiến dịch Nhành ô liu năm 2018 và Chiến dịch Mạch nước Hòa bình năm 2019. Chuyên gia phân tích an ninh quốc tế Ugur Şener cho rằng Ankara đang tiếp tục nỗ lực để tối đa hóa an ninh biên giới trong bối cảnh di cư bất thường. Theo đó, gần như toàn bộ biên giới Thổ Nhĩ Kỳ với Syria đã được trang bị hàng rào an ninh, có hệ thống chiếu sáng, gồm cảm biến nhiệt, để phát hiện chuyển động ở khoảng cách gần.