NGUYỆT CÁT (Theo Bloomberg)

Trong khi các lực lượng Tổ chức Hiệp ước Bắc Ðại Tây Dương (NATO) vừa bắt đầu cuộc tập trận chung tại Na Uy nhằm đẩy lùi một cuộc xâm lược giả định từ phía Bắc, thì Nga vẫn đang duy trì các hoạt động quân sự thường xuyên của mình ở Bắc Cực, khu vực chiến lược ngày càng quan trọng về năng lượng, thương mại và an ninh trên toàn cầu.

Binh sĩ Na Uy tham gia cuộc tập trận chung với NATO hôm 8-3.

Theo Hãng tin Bloomberg, bất chấp nhiệt độ ngoài trời dưới 20 độ C, băng giá và tuyết dày, hơn 20.000 binh sĩ đến từ Anh, Mỹ, Hà Lan và 6 quốc gia khác đang tập trận để hỗ trợ Na Uy, quốc gia được giả định là sắp phải đối mặt với một cuộc tấn công từ phía Bắc. Hoạt động kéo dài 11 ngày này nhằm huấn luyện các lực lượng quân sự khả năng sống sót và hoạt động ở những vùng Bắc Cực xa xôi.

Việc Phần Lan và Thụy Ðiển đang tìm cách gia nhập NATO cũng cho thấy khả năng sẽ có 7/8 quốc gia thuộc Hội đồng Bắc Cực tham gia liên minh quân sự này. Ðiều đó đồng nghĩa NATO có thể tạo ra sức mạnh tập thể lớn hơn từ các lực lượng không quân, hải quân và pháo binh, cũng như trên đất liền nhờ mạng lưới đường sắt giúp vận chuyển binh lính và thiết bị trong tình huống xảy ra xung đột.

Tháng 8 năm ngoái, Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg đã cảnh báo về tham vọng tại Bắc Cực của Trung Quốc và hoạt động quân sự gia tăng của Nga trong khu vực này. NATO cũng đã tăng cường sự hiện diện tại Bắc Cực, bao gồm việc thành lập một bộ chỉ huy ở thành phố Norfolk, bang Virginia (Mỹ) vào năm 2021 nhằm theo dõi cả bên trong lẫn bên ngoài Bắc Cực.

Hiện một khu vực được quan tâm đặc biệt đó là vùng GIUK (nằm giữa Ðan Mạch, Iceland và Anh), nơi mà các tàu Nga cần đi qua để đến Ðại Tây Dương. Bởi một khi tiếp cận GIUK, các lực lượng của Mát-xcơ-va có thể làm gián đoạn hoạt động vận chuyển thương mại hoặc cắt đứt các tuyến tiếp tế quân sự mà Mỹ gửi quân tiếp viện đến châu Âu. Việc phá hoại tuyến cáp dữ liệu dưới biển xuyên Ðại Tây Dương cũng có thể gây thiệt hại trên diện rộng.

Về phần mình, Nga đặt nhiều tài sản chiến lược quan trọng nhất tại Bắc Cực (bao gồm cả tàu ngầm tấn công có khả năng hạt nhân). Trong những năm qua, Nga đã mở lại các căn cứ quân sự cũ từ thời Liên Xô và xây dựng những căn cứ mới. Khoảng 2/3 số tàu chạy bằng năng lượng hạt nhân của Nga, bao gồm tàu ngầm tên lửa đạn đạo và tàu ngầm tấn công hạt nhân, được biên chế cho Hạm đội Phương Bắc, có trụ sở tại Bán đảo Kola của khu vực.

Năm ngoái, Ðiện Kremlin đã công bố Học thuyết hải quân mới, cam kết bảo vệ vùng biển Bắc Cực “bằng mọi cách”, bao gồm cả hệ thống tên lửa siêu thanh Zircon. Bộ trưởng Quốc phòng Sergei Shoigu cũng đã công bố kế hoạch cung cấp cho quân đội Nga tại Bắc Cực khoảng 500 hệ thống vũ khí hiện đại và đảm bảo vùng phủ sóng radar hoàn toàn trên không phận Bắc Cực.

Theo bà Rebecca Pincus - Giám đốc Viện Ðịa cực tại Trung tâm Wilson, ngoài việc bảo vệ các tài sản chiến lược của mình, trọng tâm của Nga ở Bắc Cực cũng giống như các quốc gia khác là bảo vệ các lợi ích kinh tế của mình. Mát-xcơ-va muốn bảo vệ các tuyến đường thương mại phía Bắc và tiếp cận với nhiên liệu hóa thạch mới và các mỏ kim loại đất hiếm khi băng tan do biến đổi khí hậu.

Ðược biết, Bắc Cực đang nóng lên nhanh gấp 4 lần so với phần còn lại của thế giới. Thời gian không có băng cũng kéo dài hơn, nghĩa là việc tăng lưu lượng hàng hải và khả năng tiếp cận tài nguyên thiên nhiên tại đây sắp dễ dàng hơn. Mùa hè năm ngoái, cả hai tuyến đường vận chuyển chính qua Bắc Cực - gồm Tuyến đường biển phương Bắc (NSR) và Hành lang Tây-Bắc (NWP) - về cơ bản đều không có băng trong cả mùa.

Bên cạnh đó, giới khoa học hiện dự đoán Bắc Cực có thể hoàn toàn tan hết băng vào giữa thế kỷ này, mở ra tuyến vận chuyển xuyên Bắc Cực thứ ba qua vùng biển quốc tế này. Ðây được coi là chìa khóa cho chiến lược Bắc Cực của Trung Quốc, bao gồm Con đường tơ lụa vùng cực kết nối Ðông Á, Tây Âu và Bắc Mỹ. Hồi năm 2018, Trung Quốc từng tự tuyên bố là một “quốc gia cận Bắc Cực”. Ngoài các lợi ích về đánh bắt cá, năng lượng và vận tải, Bắc Kinh còn vận hành các trạm nghiên cứu ở Na Uy và Iceland, cũng như đã cam kết hợp tác nhiều hơn với Nga ở Bắc Cực.