Trước thông tin, hầu hết thủy sản ở Hà Nội nhiễm kim loại nặng (Asen, Thủy ngân...), Cục An toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP), Bộ Y tế đã tiến hành kiểm nghiệm 13 mẫu thủy sản như: trai, hến, ốc... Cuối tháng 3-2014, Cục ATVSTP công bố 3 sản phẩm có hàm lượng chất Asen vượt trên ngưỡng giới hạn từ 1,5 đến 2,3 lần. Trao đổi với phóng viên Báo Cần Thơ, ông Đàm Hồng Hải, nguyên Phó Chi cục trưởng Chi cục ATVSTP TP Cần Thơ, cho biết:

- Với thực trạng ô nhiễm môi trường rất cao tại các đô thị và xung quanh khu công nghiệp, tất yếu dẫn tới tình trạng nguồn nước ô nhiễm ít, nhiều các kim loại nặng và có thể xâm nhiễm vào thủy, hải sản. Tình trạng này từng được báo động tại các thành phố, lưu vực sông ngòi, vùng bờ biển nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là tại Mỹ, Nhật, các nước vùng Đông Bắc Á… trên 30 năm qua. Tôi được biết tại Việt Nam, những năm 2000 - 2008, có công trình nghiên cứu tại lưu vực Châu thổ sông Hồng, ở các tỉnh ĐBSCL như: An Giang, Đồng Tháp, Kiên Giang… với hàm lượng kim loại nặng, đặc biệt là Asen khá cao, có nơi cao hơn 3- 6 lần giới hạn cho phép.

* Xin ông cho biết tác hại các dạng kim loại nặng nói chung và Asen nói riêng đối với sức khỏe con người? có ảnh hưởng đến thế hệ sau hay không? thủy sản, hải sản nhiễm mức độ như thế nào thì ảnh hưởng đến sức khỏe ?

- Nhiễm độc kim loại nặng nói chung, từ nguồn nước hoặc lương thực - thực phẩm, tích lũy lâu dài sẽ ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe con người. Riêng trường hợp nhiễm độc Asen, nguyên nhân phổ biến là do nguồn nước uống bị nhiễm chất này. Tổ chức Y tế Thế giới đề nghị mức giới hạn của Asen trong nước uống là 10 ppb. Trong trường hợp một người hấp thụ một lượng lớn Asen trong thời gian dài, thường trên 6 năm, bất cứ từ nguồn nào có thể dẫn tới ngộ độc Asen mãn tính với màu da xám đen, dày sừng bàn tay, bàn chân, tóc rụng, viêm dạ dày, tổn thương móng mắt, dáng đi loạng choạng, người gầy còm, kiệt sức rồi tử vong trong vài năm. Đối với phụ nữ mang thai, Asen có thể gây sẩy thai, sinh non. Ngộ độc Asen cấp tính (thường do nhầm lẫn hoặc bị đầu độc) có triệu chứng giống như bệnh tả, xuất hiện rất nhanh. Bệnh nhân nôn mửa, đau bụng, tiêu chảy liên tục (phân không tanh), khát nước dữ dội, mạch yếu, mặt nhợt nhạt rồi thâm tím, bí tiểu và chết sau 48 giờ. Trên thực tế thường gặp chứng nhiễm độc Asen mãn tính do nguồn nước có hàm lượng Asen rất cao (vượt liều dung nạp). Cần thông tin thêm, chất Asen (thạch tín) từng dùng trong Đông y và là thành phần hóa chất phác đồ chữa trị bệnh ung thư.

Phụ nữ có thai, khi nhiễm kim loại nặng liều cao có thể truyền qua nhau thai. Ảnh có tính chất minh họa.

Các dạng ngộ độc kim loại nặng cấp tính hay mãn tính đều xảy ra trên từng cá nhân, không truyền nhiễm cho người khác, kể cả thế hệ con cháu. Tuy nhiên, phụ nữ có thai, khi nhiễm liều cao có thể truyền qua nhau thai.

Theo công bố của Cục ATVSTP, sự xâm nhiễm Asen trên một số loài thủy sản (trai, hến, ốc), hàm lượng Asen tổng cộng tuy có vượt ngưỡng khuyến cáo, chớ chưa xác định hàm lượng Asen vô cơ (dạng độc tính). Vả lại, để đánh giá mức độ nguy hiểm cần phải dựa vào “liều nhiễm độc”. Vì vậy, ngay cả hàm lượng Asen tổng cộng vượt ngưỡng khuyến cáo cũng chưa đủ gây nhiễm độc khi ăn một vài lần trong tuần. Xin đưa ra số liệu một nghiên cứu tại Tây Ban Nha năm 2004 cho thấy, bình quân một người trưởng thành, mỗi ngày “nuốt” số lượng kim loại nặng qua các loại thức ăn như sau (microgram): Asen = 217; thủy ngân= 9,89; Cadimi= 1,34; chì= 2,48.Nghĩa là cao hơn nhiều lần mức khuyến nghị “liều sử dụng hàng tuần”. Theo tôi, tình hình ô nhiễm các kim loại nặng nhóm thủy sản trên không đến mức nguy hiểm, các bà nội trợ đừng quá hoang mang.

* Làm sao phân biệt được hải sản, thủy sản có nhiễm kim loại nặng và Asen. Cách nào dành cho các bà nội trợ, thưa ông?

- Bằng cảm quan không thể nhận biết chính xác loại thủy, hải sản nào nhiễm Asen hoặc thủy ngân, Cadimi… mà cần có phương pháp kiểm nghiệm. Tuy nhiên, qua nhiều nghiên cứu cho thấy, các loại có vỏ cứng như: nghêu, sò, ốc, hến, cua, tôm hùm… bám nhiều rong, rêu, tảo, thường kèm nhiều kim loại nặng bám trên lớp chitin (lớp sừng). Đối với loại cá lớn (sống vùng đáy biển, đáy sông bị ô nhiễm), kim loại nặng bám vào vảy cá, mang cá, đặc biệt tập trung nhiều ở phần xương, ít có trong thịt. Ngoài ra, cám gạo tại một số vùng bị ô nhiễm Asen nặng vẫn có hàm lượng khá cao chất này.

* Một số khuyến cáo gì đối với những người thích ăn loại thủy, hải sản?

- Để tránh bị nhiễm các kim loại nặng như: Asen, thủy ngân, Cadimi “một cách từ từ”, mọi người không nên ăn hải sản liên tục nhiều ngày trong tuần (quá 4- 5 ngày). Khi chế biến các loài giáp xác (tôm, cua, sò, hến, rùa…) cần rửa sạch vỏ bao ngoài, nên loại bỏ phần mai, bờ bàn chải… Ở phụ nữ mang thai nên hạn chế ăn các loại cá lớn hoặc chỉ nên ăn số lượng ít (dưới 100g/ngày) cá ngừ đại dương, cá thu, cá nhám, cá đuối, tôm hùm, ốc đá…; tránh món ăn từ cá biển loại lớn nấu nhừ xương từ nồi áp suất.

* Xin cảm ơn ông !

H.HOA (Thực hiện)