Viện Nghiên cứu Chính trị Quốc tế Ý (ISPI) mới đây cho biết, Iran đang âm thầm tái thiết chương trình hạt nhân, sau những tổn thất từ cuộc tấn công của Mỹ và Israel hồi tháng 6.  

Cơ sở hạt nhân Isfahan của Iran bị phá hủy nặng nề trong đợt không kích hồi tháng 6. Ảnh: TTXVN

ISPI cho rằng cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã làm hư hại các cơ sở hạt nhân của Iran nhưng không dập tắt được tham vọng xây dựng lực lượng răn đe hạt nhân của nước Cộng hòa Hồi giáo. Theo ISPI, lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei hồi tháng 10 đã “bật đèn xanh” cho các nỗ lực nhằm phát triển các đầu đạn hạt nhân nhỏ gọn phù hợp với tên lửa đạn đạo, song chưa ra lệnh làm giàu uranium vượt quá mức độ tinh khiết 60%. Hiện Iran đã làm giàu uranium 60%, đủ để chế tạo các thiết bị hạt nhân thô sơ có sức công phá thấp nhưng chưa đủ để phát triển các đầu đạn đủ nhỏ và được phóng bằng tên lửa.

Báo cáo của ISPI được đưa ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều thông tin trái chiều liên quan đến hậu quả mà các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào chương trình hạt nhân của Iran. Bailey Schiff, điều phối viên chương trình tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS, Mỹ), dẫn lời tình báo Israel cho biết các cuộc tấn công đã phá hủy phần lớn cơ sở hạ tầng làm giàu uranium của Iran cũng như các cơ sở trên mặt đất, làm sập một số khu vực ngầm và chôn vùi kho dự trữ uranium ở những nơi không thể tiếp cận.

Trong khi đó, theo Michael Eisenstadt, Giám đốc Chương trình nghiên cứu quân sự và an ninh tại Viện Chính sách Cận Đông Washington, các cuộc tấn công của Mỹ vào các địa điểm hạt nhân nằm sâu trong lòng đất của Iran có thể đã phá hủy các máy ly tâm nhưng Tehran rất có thể còn nhiều máy ly tâm dự phòng được đặt ở những nơi khác. Ông Eisenstadt cho rằng mặc dù phần lớn lượng uranium được làm giàu của Iran bị chôn vùi dưới đống đổ nát, nhưng một số bình chứa uranium hexafluoride (thành phần thiết yếu trong sản xuất uranium) có thể đã được di chuyển đến các địa điểm khác trước khi bị Mỹ và Israel tấn công. Chưa kể, một lượng lớn thiết bị tại các địa điểm hạt nhân của Iran bị tấn công vẫn có thể được sửa chữa và tái sử dụng.

Về phần mình, Rosemary Kelanic, Giám đốc chương trình Trung Đông tại Viện nghiên cứu Defense Priorities, lưu ý Iran đã đào tạo ra hàng ngàn nhà khoa học và kỹ thuật viên hạt nhân, có thể gầy dựng lại những gì đã mất chỉ trong vài tháng. Theo bà Kelanic, ngoài các cơ sở hạt nhân chính như Fordow, Natanz và Isfahan bị tấn công, Iran còn nhiều cơ sở hạt nhân không bị ảnh hưởng bởi các cuộc không kích. Đặc biệt, chương trình hạt nhân của Tehran được thiết kế với sự phân tán và dự phòng ngay từ đầu để có thể “sống sót” sau các cuộc tấn công như vậy.

Theo giới phân tích, nếu Iran thành công trong việc khôi phục chương trình hạt nhân, Israel có thể tiếp tục làm suy yếu nỗ lực này thông qua các biện pháp bí mật, triển khai các cuộc tấn công thông thường với sự hậu thuẫn của Mỹ. Đáng lo ngại, động thái này có thể gây áp lực lên các quốc gia trong khu vực, buộc họ phải sở hữu kho vũ khí hạt nhân của riêng mình. Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman từng cảnh báo rằng Riyadh sẽ theo đuổi vũ khí hạt nhân nếu Tehran phát triển loại vũ khí này.

TRÍ VĂN (Theo Asia Times)