Những cư dân một thời của thị trấn Futaba thuộc tỉnh Fukushima đang quay trở lại đây sinh sống lần đầu tiên kể từ khi thảm họa động đất, sóng thần năm 2011 buộc họ phải ly hương.

Ông Yatsuda chơi đùa cùng những chú chó sau khi dọn về sống tại thị trấn Futaba. Ảnh: AP

Vào ngày 11-3-2011, trận động đất kinh hoàng 9 độ Richter gây ra sóng thần đã tàn phá miền Đông Nhật Bản, kéo theo thảm họa hạt nhân tồi tệ nhất thế giới kể từ tai nạn Chernobyl năm 1986 ở Ukraine. Hơn 18.000 người đã thiệt mạng trong thảm họa kép tại tỉnh Fukushima, bao gồm 50 người ở thị trấn Futaba. Cơn sóng khổng lồ bao trùm nhà máy điện hạt nhân Fukushima Dai-ichi khiến hệ thống làm mát ngừng hoạt động và lõi lò phản ứng nóng chảy, giải phóng chất phóng xạ ra môi trường. Khoảng 160.000 cư dân đã buộc phải sơ tán vì rò rỉ phóng xạ.

Trong số những người sơ tán, ông Yatsuda, 70 tuổi và vợ Analisa khi đó tin rằng họ sẽ quay lại Futaba trong vài tuần. Tuy nhiên, kể từ sau thảm họa, cựu tay đua xe đạp lòng chảo này phải sống tại hơn 10 địa điểm. Ngày nay, vợ chồng ông đang nỗ lực tái thiết cuộc sống tại Futaba, địa điểm cuối cùng trong số hàng chục thị trấn kết thúc tình trạng “vùng cấm” sau khi mức độ phóng xạ được xác định là đủ thấp để người dân có thể trở lại. Yatsuda cùng vợ thường xuyên quay lại Futaba để sửa chữa, tân trang nhà cửa và được phép ngủ qua đêm tại đây trong một cuộc thử nghiệm kể từ cuối tháng 1-2022. Giới chức địa phương hy vọng sẽ có thêm nhiều người “nối gót” vợ chồng ông Yatsuda khi lệnh sơ tán chính thức được dỡ bỏ tại nhiều khu vực của thị trấn Futaba trong năm nay.

Còn nhiều việc phải làm

Trước khi xảy ra thảm họa, Futaba là nơi sinh sống của khoảng 7.000 dân. 15 người đã tham gia cuộc thử nghiệm ngủ lại và đến nay mới có 3 người chịu dọn về ở hẳn, bao gồm vợ chồng ông Yatsuda và người hàng xóm Yasushi Hosozawa.

Nhiều hàng xóm trước đây của ông Yatsuda đã tìm được việc làm và xây dựng cuộc sống mới tại những nơi khác trên khắp Nhật Bản. Trong một cuộc thăm dò, chỉ 10% cư dân cũ của Futaba cho biết muốn quay về. Những người có con nhỏ là nhóm đối tượng lưỡng lự nhất với việc quay lại thị trấn bởi hiện không có trường học, cửa hàng, nhà hàng, bệnh viện hoặc các dịch vụ công cộng. Những căn nhà không bị tàn phá bởi sóng thần thì cũng hư hỏng theo thời gian, biến Futaba thành vùng đất hoang tàn. Việc cung cấp nước tại Futaba vẫn chưa được kết nối trở lại, do vậy người hàng xóm Hosozawa phải lái xe tới một ga xe lửa để sử dụng nhà vệ sinh. “Có rất ít người muốn trở lại, vì vậy liệu bạn có thể khẳng định thị trấn đang hồi sinh hay không? Vấn đề là người dân không tận mắt thấy được những dấu hiệu thực thể của sự hồi sinh. Nếu giới chức không nỗ lực hơn để tạo ra việc làm và lôi kéo những cư dân mới, thì tôi nghĩ trong 10 năm tới mọi thứ vẫn không được cải thiện nhiều”, ông Yatsuda chia sẻ.

Trong khi không nhiều người hy vọng cuộc sống ở Futaba sẽ trở lại bình thường như trước khi xảy ra thảm họa, chính quyền địa phương tin rằng sẽ có thêm nhiều người tái định cư tại đây. Giới chức Futaba dự kiến sẽ chính thức tái mở cửa thị trấn vào tháng 6 tới, bắt đầu tiếp nhận người dân trở về ở hẳn. Nhà ở xã hội mới dành cho 25 hộ gia đình cũng sẽ được khánh thành sau đó 4 tháng. Thị trấn này đặt mục tiêu thu hút khoảng 2.000 người, bao gồm những cư dân mới, trong 5 năm tới.

HẠNH NGUYÊN (Theo Guardian, AP)