Công trường xây dựng khu định cư ở Đông Jerusalem. Ảnh: European Pressphoto Agency

Trong thông báo hôm 17-7, Liên minh châu Âu (EU) cho biết sẽ cứng rắn hơn trong vấn đề liên quan đến các khu định cư của Israel khi đề ra lệnh cấm yêu cầu 28 quốc gia thành viên không trực tiếp tài trợ, trợ cấp, trao học bổng hay giải thưởng ngoài qui định cho các đơn vị thuộc vùng lãnh thổ mà Tel Aviv chiếm đóng từ cuộc chiến năm 1967.

Lệnh cấm bao gồm những dự án tài trợ trực tiếp từ ngân sách dài hạn của EU giai đoạn 2014-2020. Theo đó, tất cả các thỏa thuận hợp tác giữa EU với Nhà nước Do Thái trên các lĩnh vực kinh tế, khoa học, văn hóa, thể thao, học thuật (ngoại trừ giao dịch thương mại) sẽ không được áp dụng đối với tổ chức, cơ quan Israel tại khu định cư Do Thái ở Cao nguyên Golan, Bờ Tây và Đông Jerusalem bắt đầu từ tháng 1-2014. Mặt khác, qui định mới còn có thêm yêu cầu Chính phủ Israel buộc phải thừa nhận bằng văn bản rằng khu định cư Do Thái ở Bờ Tây và Đông Jerusalem không phải là một phần của nhà nước Israel nếu muốn đảm bảo thỏa thuận với EU trong tương lai.

Những động thái trên được xem là "vết nứt" mới nhất phản ánh mối quan hệ "cơm không lành, canh không ngọt" giữa EU và Israel thời gian gần đây. Chuyên gia phân tích cấp cao tại Trung tâm Chính sách châu Âu Rosa Balfour cho rằng "vấn đề ở đây không can hệ đến tài chính mà liên quan đến chính trị".

Theo Nhật báo Phố Wall của Mỹ, EU lâu nay vẫn tìm kiếm vai trò trong các cuộc đàm phán hòa bình Trung Đông. Gần đây khối này đã lên tiếng kêu gọi tiến hành đàm phán trực tiếp giữa Israel và Palestine. Như lời phát ngôn viên của Cao ủy phụ trách Đối ngoại và An ninh EU Catherine Ashton, những qui định mới phù hợp với quan điểm lâu nay của khối, đó là không công nhận chủ quyền của Israel trên các vùng lãnh thổ mà Israel chiếm đóng, đồng thời nhấn mạnh khu định cư Do Thái ở Bờ Tây và Đông Jerusalem là bất hợp pháp theo luật quốc tế. Trước nay, các hoạt động của EU vẫn tránh không đầu tư ở khu vực này cũng như đề ra yêu cầu nghiêm ngặt về nhãn mác sản phẩm Israel xuất khẩu sang EU có nguồn gốc từ những khu vực do Tel Aviv chiếm đóng.

Phản ứng ngay sau đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lập tức triệu tập cuộc họp khẩn với các bộ trưởng để thảo luận về động thái của EU. "Israel sẽ không chấp nhận bất kỳ sự can thiệp bên ngoài nào liên quan đến biên giới. Vấn đề này chỉ được quyết định trong các cuộc đàm phán trực tiếp giữa hai bên" - ông Netanyahu khẳng định. Dù vậy, Thủ tướng Israel không đề cập biện pháp nào để ngăn chặn các chỉ thị của EU, thay vào đó ông chỉ nói thêm rằng EU nên tập trung vào các vấn đề cấp bách khác chẳng hạn như cuộc nội chiến Syrie hay chương trình hạt nhân của Iran.

Trong một cuộc phỏng vấn, Thứ trưởng Ngoại giao Israel Zeev Elkin cho rằng động thái của EU là "một sai lầm lớn" có thể cản đường các cuộc đàm phán hòa bình giữa Israel với Palestine. Riêng Bộ trưởng Tài chính Israel Yair Lapid cảnh báo lệnh cấm của EU có thể "phá hoại" những nỗ lực tìm kiếm đàm phán hòa bình ở Trung Đông của Ngoại trưởng Mỹ John Kerry.

Được biết, ông Kerry đã đến Jordanie vào chiều 16-7 để có các cuộc gặp riêng rẽ với người đồng cấp nước chủ nhà và Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas với nội dung thảo luận tập trung vào tình hình Ai Cập, Syrie và những nỗ lực tìm kiếm hòa bình giữa Israel và Palestine. Đây là chuyến công du thứ sáu của Ngoại trưởng Mỹ tới khu vực thúc đẩy tiến trình hòa bình Trung Đông, vốn vẫn bế tắc do tồn tại những bất đồng về vấn đề đường biên giới, số phận của những người Palestine tị nạn, tương lai các khu định cư của người Do Thái ở Bờ Tây...

VI VI (Tổng hợp)