Biến phụ phẩm vỏ xoài thành vật liệu mới, em Nguyễn Thị Thanh Vân ở xã Càng Long, tỉnh Vĩnh Long, đã sáng tạo nên dự án S2M - Nghiên cứu vật liệu da sinh học từ vỏ xoài, giúp giải quyết bài toán xử lý phụ phẩm vỏ xoài và tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp.

Năm 2023, khi bắt đầu thực hiện ý tưởng, em Nguyễn Thị Thanh Vân, Founder dự án nghĩ nhiều đến câu chuyện tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và bảo vệ môi trường. Nhưng khi bắt tay vào làm mới nhận ra một ý tưởng “xanh” chưa đủ để tạo ra một sản phẩm tốt. Có những mẻ nguyên liệu vừa làm xong đã giòn, bị gãy, bị mốc lại có những mẻ hình dáng bên ngoài khá ổn nhưng vật liệu chưa đạt được độ ổn định như mong muốn.

“Chính những tấm da xoài sinh học chưa thành công ấy dần thay đổi cách tôi hiểu về hai chữ “chất lượng”. Một sản phẩm không thể được cho là tốt chỉ vì câu chuyện phía sau đẹp và nhân văn. Tận dụng phụ phẩm từ vỏ xoài để làm ra da sinh học là ý tưởng mang lại ý nghĩa và được khuyến khích. Nhưng tất cả những điều đó không thể thay thế cho yêu cầu căn bản nhất: sản phẩm phải sử dụng được và phải đáp ứng được kỳ vọng của người tiêu dùng”, em Thanh Vân bộc bạch.

Em Nguyễn Thị Thanh Vân (giữa) và những sản phẩm làm từ da xoài sinh học. Ảnh: NVCC

Kể về quy trình sản xuất da sinh học từ vỏ xoài, Thanh Vân cho biết, vỏ xoài sau khi được thu gom sẽ được xử lý để loại bỏ tạp chất và chiết xuất cellulose. Tiếp đến, cellulose được phối trộn với glycerin và các thành phần hữu cơ để tăng độ dẻo, cải thiện đặc tính và chất lượng vật liệu. Sau khi tạo hình, vật liệu được phủ lớp bảo vệ, nhuộm sinh học và tích hợp mã QR giúp truy xuất nguồn gốc, cung cấp thông tin về vùng trồng và quy trình sản xuất. 

Qua nhiều lần thử nghiệm, những tấm vật liệu sinh học từ da xoài dần hoàn thiện và được sử dụng để làm một số sản phẩm như túi, ví, phụ kiện (móc khóa, ốp lưng điện thoại…). Em Thanh Vân cho biết, mô hình kinh doanh hiện mang lại 2 nguồn doanh thu chính từ cung cấp vật liệu dạng tấm, cuộn và làm quà tặng của doanh nghiệp.

Sau khi có được những sản phẩm đầu tay, Thanh Vân vẫn trăn trở là “sản phẩm đã đủ tốt chưa?”. Bởi khi một sản phẩm bước ra khỏi không gian thử nghiệm, người tiêu dùng không có nghĩa vụ phải mua nó chỉ vì người làm ra nó có một câu chuyện đẹp. Điều quan trọng hơn là cần có những sản phẩm đủ tốt để người tiêu dùng tự nguyện lựa chọn, ngay cả khi đặt cạnh sản phẩm của những thương hiệu khác.

Em Thanh Vân chia sẻ: “Một sản phẩm chất lượng cần bền và an toàn, nhưng cũng cần được thiết kế tốt, thuận tiện khi sử dụng và phù hợp với nhu cầu thẩm mỹ của người tiêu dùng. Nếu sản phẩm sử dụng tài nguyên bản địa, câu hỏi không chỉ là nguyên liệu đến từ đâu mà còn là cách khai thác nguyên liệu ấy có tạo thêm giá trị hay giảm bớt lãng phí hay không. Nếu nói đến sản phẩm xanh, doanh nghiệp cũng cần chứng minh “xanh” bằng những thay đổi cụ thể trong nguyên liệu, quy trình và vòng đời sản phẩm, thay vì chỉ sử dụng nó như một thông điệp truyền thông”.

Điểm nổi bật của dự án S2M - Nghiên cứu vật liệu da sinh học từ vỏ xoài là ứng dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, biến rác thải hữu cơ thành vật liệu có giá trị gia tăng cao. Quy trình sản xuất xanh không sử dụng hóa chất và phát sinh nước thải chứa kim loại nặng. Mặt khác, dự án còn ứng dụng công nghệ phối trộn polymer sinh học, tận dụng pectin và cellulose tự nhiên trong vỏ xoài làm chất kết mạng, giúp màng da đạt độ bền xé và đàn hồi cao mà không phụ thuộc vào lớp nhựa gốc dầu.

Về định hướng sắp tới, Thanh Vân chia sẻ: “Bên cạnh tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, dự án hướng đến sản xuất xanh thông qua sử dụng xe điện để thu gom nguyên liệu, tái sử dụng nước thải phù hợp và chuẩn hóa quy trình. Em mong muốn xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn khép kín, vừa gia tăng giá trị vỏ xoài, vừa tạo sinh kế và giảm tác động đến môi trường. Để làm được điều đó, em đang nỗ lực hình thành hệ sinh thái kết nối chuỗi giá trị từ nông hộ, hợp tác xã đến doanh nghiệp thời trang và hệ thống phân phối”.

Theo Thanh Vân, người trẻ khởi nghiệp hiện nay có nhiều lợi thế khi tiếp cận công nghệ nhanh hơn, biết nhiều hơn về những mô hình sản xuất mới và tiếp cận các xu hướng toàn cầu. Nhưng điều đó cũng có nghĩa là sản phẩm Việt hôm nay phải cạnh tranh trong một thị trường khắt khe hơn. Vì vậy, các bạn trẻ rất cần sự chia sẻ, dìu dắt từ các doanh nghiệp lớn, đi trước và đôi bên có thể hỗ trợ nhau cùng phát triển. Những doanh nghiệp có kinh nghiệm có thể giúp các doanh nghiệp trẻ hiểu hơn về tiêu chuẩn, quy mô sản xuất, quản trị và thị trường. Ngược lại, các nhóm khởi nghiệp trẻ có thể mang đến những cách tiếp cận mới về vật liệu, công nghệ, thiết kế hay kinh tế tuần hoàn. Khi mối liên kết này phát huy sẽ giúp doanh nghiệp Việt, sản phẩm Việt vươn xa và khẳng định vị thế ở cả thị trường trong và ngoài nước.

 MỸ THANH