Theo báo cáo về Chỉ số Khủng bố Toàn cầu do Viện Kinh tế và Hòa Bình mới công bố, tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) đã chuyển “trọng tâm” từ Trung Đông sang châu Phi, bằng chứng là số người chết dưới tay IS ở vùng cận Sahara đã tăng 67% so với năm ngoái.

Các tay súng IS ở Tây Phi. Ảnh: Hstoday.us

Báo cáo nêu rõ: “Sự mở rộng của các “chân rết” IS sang khu vực châu Phi cận Sahara đã dẫn đến sự gia tăng khủng bố ở nhiều nước trong khu vực. 7/10 quốc gia có sự gia tăng khủng bố lớn nhất nằm ở khu vực châu Phi cận Sahara: gồm Burkina Faso, Mozambique, Cộng hòa Dân chủ Congo, Mali, Niger, Cameroon và Ethiopia”. Trước đó, vào năm 2019, khu vực châu Phi cận Sahara cũng ghi nhận số người chết lớn nhất vì hành vi liên quan đến IS - 982 người, chiếm 41% tổng số vụ giết người của nhóm này.

Trên thực tế, các phần tử thánh chiến đã hiện diện ở châu Phi từ lâu. Bằng chứng là việc Osama bin Laden - “ông trùm” quá cố của tổ chức khủng bố quốc tế al-Qaeda - từng lập căn cứ ở Sudan trước khi quay về Afghanistan vào năm 1996. Sau khi tuyên bố thánh chiến vào năm 2010, nhóm Hồi giáo cực đoan Boko Haram ở Nigeria cũng đã tiến hành nhiều vụ tấn công lớn, sau đó gây chú ý bằng vụ bắt cóc 276 nữ sinh tại thị trấn Chibok hồi năm 2014.

Nhưng hiện nay, sự cạnh tranh không ngừng giữa các nhóm thánh chiến đối thủ khiến mối đe dọa khủng bố tại lục địa đen ngày một tăng. Nathan Sales - điều phối viên Văn phòng Ðặc trách chống khủng bố của Bộ Ngoại giao Mỹ - cho biết cả IS và al-Qaeda đều chuyển phần lớn địa bàn ra khỏi vùng trung tâm ở Syria và Iraq sang các chi nhánh của chúng ở Tây Phi và Ðông Phi. “Châu Phi là mặt trận then chốt trong giai đoạn tiếp theo trong cuộc chiến chống khủng bố”- ông Sales quả quyết.

Ðáng ngại là tình hình hiện thời không chỉ là sự đối đầu giữa các chính phủ với phiến quân, mà còn có sự “so kè” giữa những người ủng hộ al-Qaeda và “tín đồ” của IS. Sự cạnh tranh này dữ dội đến mức chuyên gia người Pháp về thánh chiến Olivier Guitta thậm chí dự đoán rằng: “Châu Phi sẽ là chiến địa của các phần tử thánh chiến trong 20 năm tới và sẽ thay thế Trung Ðông”.

►Những quốc gia nào có nguy cơ bị tấn công nhiều nhất?

Theo Hãng tin BBC, Mali và một số nước vùng Sahel - bao gồm Chad, Niger, Burkina Faso và Mauritania - đều hứng chịu nhiều đợt tấn công từ quân nổi dậy. Nhóm thánh chiến chiếm ưu thế ở vùng này là Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM), một “chân rết” của al-Qaeda. JNIM đang cạnh tranh trực tiếp với chi nhánh IS ở sa mạc Sahara và đã diễn ra một số cuộc giao tranh nhỏ giữa 2 nhóm này trong năm nay.

Trong số quốc gia châu Phi phải chứng kiến các vụ tấn công nghiêm trọng do các tay súng thánh chiến thực hiện còn có Nigeria, Somalia, Mozambique và một số nước thuộc khu vực Bắc Phi như Algeria và Tunisia. Chẳng hạn Boko Haram đã nhận trách nhiệm cho 7.500 vụ chết người có liên quan đến giao chiến và hơn 19.000 vụ tử vong do khủng bố kể từ năm 2011, chủ yếu ở Nigeria và các nước láng giềng. Tại Somalia, nhóm cực đoan Al-Shabab là một trong những tổ chức thánh chiến nguy hiểm và dai dẳng nhất trên toàn lục địa đen. Trong khi đó, Tunisia - quốc gia nhỏ nhất khu vực Bắc Phi - là nơi sản sinh ra một trong những số lượng phiến quân cao nhất, khi có từ 15.000-20.000 công dân đã đến Syria để gia nhập IS trong giai đoạn 2013-2018, thời “hoàng kim” của tổ chức khủng bố này.

Ðáng chú ý, ngoài thực hiện các vụ tấn công chết chóc, các tay súng còn tiến hành vô số vụ bắt cóc đòi tiền chuộc. Các nhà phân tích tính toán rằng tổng số tiền phải trả cho những vụ bắt cóc ở Bắc và Tây Phi trong những năm qua lên tới hơn 120 triệu USD. Số tiền này sau đó được chúng dùng mua thêm vũ khí, chất nổ, phương tiện tối tân, kính nhìn đêm, thiết bị liên lạc, cũng như tài trợ cho việc tuyển mộ thành viên mới và hối lộ giới chức tham nhũng.

Trong bối cảnh IS dường như chuyển địa bàn hoạt động từ Trung Đông sang châu Phi, khoảng 300 lính Anh vừa được điều đến Mali. Tại đây, họ gia nhập một lực lượng gồm khoảng 15.000 binh sĩ đa quốc gia trong sứ mệnh kéo dài 3 năm mang tên “Chiến dịch Newcombe” nhằm bình ổn an ninh vùng Sahel.

NGUYỆT CÁT