“Mách với Lilka” là câu chuyện xúc động về một ngôi làng của Ba Lan sau chiến tranh thế giới thứ II. Truyện chuyển tải thông điệp: tình yêu thương sẽ xoa dịu những nỗi đau và sự mất mát. Sách của Henrik Lothamer, Phan Minh Châu dịch, NXB Trẻ phát hành tháng 1 năm 2011.

Chiến tranh thế giới thứ II qua đi. Làng Varsovie của Ba Lan hiện lên như một bức tranh tối màu với cảnh hoang tàn và những con người đau đớn về thể xác lẫn tinh thần. Đó là bà cụ mất trí Magierska có bốn đứa con bị quân Đức xử bắn, là anh thanh niên Jozio bị điên khi chứng kiến biết bao cảnh chết chóc, là những người tản cư gầy gò, ốm đói, sống trong những ngôi nhà đổ nát...

Trong gam màu tăm tối ấy, hình ảnh hồn nhiên, trong trẻo của các cô bé, cậu bé tỏa sáng. Đó là gia đình nhỏ của ba chị em cô bé Lilka đảm đang, Antolek láu lỉnh, Irka mít ướt. Từ ngày cha hy sinh, mẹ đột ngột ra đi, Lilka phải chăm lo cho hai em. Lilka “người lớn” hơn cái tuổi mười lăm, cô bé luôn giữ vẻ ngoài cứng rắn và nghiêm khắc để dạy dỗ hai em. Lilka vừa chăm nom nhà cửa, vừa phải làm thuê kiếm tiền, lo ăn lo mặc cho cả nhà và luôn hướng các em sống tốt bằng những ký ức đáng tự hào về cha, mẹ. Antolek hay tị nạnh nhưng rất giàu tình cảm, yêu thương chị, em và quan tâm đến bạn bè, Irka giữ của lại sẵn lòng tặng dải băng trắng đẹp nhất để bó hoa viếng mộ một đứa trẻ cùng làng. Và còn những đứa trẻ cùng làng rất đáng yêu là Smaja cộc tính, Kolka thông minh, Cá Chép nhút nhát, anh em sinh đôi Adamiak hay cãi...

Niềm vui của bọn trẻ là những ngày lên ngọn đồi hái hoa đặt lên mộ của những người anh hùng hy sinh trong chiến tranh, là những buổi chiều lặn ngụp dưới ao và chui vào những ngôi nhà đổ nát để nhặt nhạnh những vật dụng còn sót lại, hay tụ họp trong một lô cốt bỏ hoang để bày trò chơi...

Truyện mô tả cảnh tượng xơ xác của một vùng quê thời hậu chiến. Nhưng việc làm ý nghĩa của bọn trẻ đã giúp cho làng Varsovie được hồi sinh. Vết thương chiến tranh được hàn gắn lại bằng tình yêu thương, đùm bọc giữa người với người. Cậu bé Smaja đã âm thầm chăm sóc, làm vui lòng bà cụ Magierska mất trí bằng cách đóng vai người con trai đã mất của bà cụ Magierska. Hay khi mẹ Smaja qua đời, thấy cậu bé sống lang thang trong lô cốt bỏ hoang, chị em Lilka đã đi tìm và cưu mang Smaja...

Nhà văn Henrik Lothamer là người hiểu tâm lý trẻ con nên mới có cái nhìn gần gũi về chúng. Thế giới của bọn trẻ không chỉ là hồn nhiên và vô tư lự mà có vui, có buồn, có những suy nghĩ ấm áp về tình cảm gia đình, tình bạn, tình yêu quê hương...

“Mách với Lilka” được viết bằng văn phong trẻ trung, ngôn từ giản dị, thu hút không chỉ độc giả nhỏ tuổi mà cả người trưởng thành. Quyển sách làm cho người đọc có cảm giác dễ chịu.

Hà Dương