Ngày nay, nhiều người Cần Thơ cố cựu vẫn quen gọi đoạn đường Nguyễn Trãi, từ khoảng hẻm 18 tới gần Đoàn An điều dưỡng 30, là xóm Cầu Củi. Địa danh ấy từ đâu mà có?

Một đoạn đường Nguyễn Trãi, gần chợ Cầu Củi.

Chuyện phải nhắc đến hồi cuối những năm 1940, cụ thể là khoảng năm 1947, khu đất này được cho người lao động mướn để cất nhà ở. Không mấy chốc, nơi này đã thành xóm. Xóm nằm cạnh một hãng củi, dọc mé rạch, có cây cầu bắc ra ngoài kiểu chức năng như “cầu cảng” để ghe, tàu dễ cập bến, lên xuống củi. Củi này chủ yếu được cung ứng cho các chiếc tàu chạy bằng than (nồi sốt-de - chaudière). Dần dà, xóm này được gọi là xóm Cầu Củi.

Nhắc đến xóm Cầu Củi, người dân cố cựu ở Cần Thơ không quên biến cố kinh hoàng, vào tháng 3-1964. Đó là vụ hỏa hoạn lớn, thiêu trụi cả trăm căn nhà ở xóm Cầu Củi. Vụ cháy lúc ban đêm, bà con tháo chạy tán loạn, được cho tá túc ở đỡ tại các trường học gần đó.

Nhắc tới xóm Cầu Củi, cũng không quên nhắc tới mấy địa danh lân cận và điểm đáng nhớ ở đây. Khu vực xóm Cầu Củi hồi trước có hãng nước giải khát BGI nổi tiếng ở Cần Thơ, trước khi tới xóm Cầu Củi thì có nhà máy đèn, nhà máy nước. Đoạn Nguyễn Trãi giao với đường Hoàng Văn Thụ bây giờ, trước gọi là ngã ba Cầu Củi.

Cách nay chưa lâu, khoảng hẻm 38, đường Nguyễn Trãi, có nhóm chợ nhỏ, sáng hợp nhiều tan, kiểu chợ “chồm hổm”, bà con quen gọi chợ Cầu Củi. Nay thì chợ nhỏ còn chỗ buôn bán rau củ, thức ăn buổi sáng. Khoảng chục năm gần đây, xóm Cầu Củi dọc đường Nguyễn Trãi nổi lên bán xôi, chè, bánh dân gian, nhiều nhất là vào các ngày rằm, 30 hằng tháng.

Theo nhà giáo Lê Văn Quới, khoảng năm 1954, nhà sưu khảo, nghiên cứu văn học Nguyễn Bá Thế, người Yên Thượng, Cái Răng có ra Cần Thơ mở lớp dạy miễn phí cho con em lao động khu vực xóm Cầu Củi, hẻm Vú Sữa, Nhà Đèn… cho tới khoảng năm 1960.

Bài, ảnh: ĐĂNG HUỲNH